كلاس مجازي
کلاس مجازی کلاس زندگی در دنیای اطلاعات

ایمیل خود را برای اشتراک در فید کلاس مجازی وارد کنید:

قدرت گرفته از فیدبرنر


 

آنفلوانزاي فوق حاد كتاب Book flu يا قوانين پنج گانه تفكر

 

برداشت هايي به بهانه نمايشگاه نوزدهم بين المللي كتاب

 

 

                                                  موسي جعفربيگلو

                        عضو هيئت علمي موسسه آموزش عالي علمي كاربردي جهاد كشاورزي

 

 

برداشت اول:

در ايام نمايشگاه  مقابل غرفه سروش خبرنگاري از دكتر محسنيان راد متخصص و پژوهشگر حوزه ارتباطات سوال كرد چرا مردم به سمت كتاب نمي روند؟ ( سوال نقل به مضمون) با اجازه خبرنگار اين سوال يك سوال كليشه اي است كه در ايام نمايشگاه  همه به دنبال پاسخي براي آن مي گردند. البته وظيفه آن خبرنگار شايد همين باشد. اما چرا فقط در اين ايام؟ يا اصلا چرا بايد سوال را اين گونه مطرح كرد. مگر حتما بايستي مردم به سمت كتاب بروند. چرا كتاب‌ها به سمت مردم نيايند؟

 

برداشت دوم:

يكي از اصلي‌ترين زمان هاي گسترش آنفلوانزاي فوق حاد پرندگان ايامي است كه پرندگان مهاجر كوچ هاي فصلي خود را آغاز مي كنند. در اين هنگام عوامل بيماري زاي اين بيماري- ويروس‌ها – از طريق اين پرندگان از نقطه اي به نقاط ديگر انتقال داده شده و شيوع پيدا مي كند.  امكان سرايت از پرندگان به بعضي از حيوانات و از حيوانات به انسان‌ها وجود دارد. اين بيماري مشترك بين حيوانات و انسان پس از جهش ژنتيكي و تبديل به ويروس نوع انساني شكلي خطرناك به خود مي گيرد كه مي تواند فجايعي در گستره بين‌المللي به وجود آورد.

 

 برداشت سوم:

پس از رويت اولين نشانه هاي ابتلا به اين بيماري تصميم‌گيران كشورهاي در معرض خطر در تلاش و تكاپوي راه هاي كنترل آن به انواع روش‌ها روي مي آورند. بستن مرزها و قرنطينه هاي گمركي، معدوم كردن مناطق آلوده، تشويق مردم به عدم مصرف گوشت ماكيان و يا آموزش نحوه هاي مصرف بهينه و بهداشتي آن، واكسيناسيون پرندگان و انسان‌ها، و ... از جمله اين روش‌ها است.

 

برداشت چهارم:

در بعضي از كشورها در تمام روزهاي سال و در تمامي اماكن و برنامه‌ها نگاهي فرا زماني و فرا بخشي به اين مقوله وجود دارد. يعني برنامه ريزي و مديريت از طريق آموزش، پژوهش، كنترل مداوم، ارتباط چند سويه تصميم‌گيران با توليدكنندگان و مصرف‌كنندگان، ‌نظارت، فرهنگ سازي، واكسيناسيون و الزام هاي بهداشتي، پزشكي و دامپزشكي  و ... وجود دارد. به بياني ساده به جاي انتظار براي شيوع بيماري آنفلوانزاي فوق حاد پرندگان آن را كنترل و در اختيار مي گيرند و  برخوردي فعال به جاي انتظاري منفعل و هزينه كردهايي بسيار كمتر در اين موضوع دارند.

. 

برداشت پنجم:

و حالا BOOK FLU    چيست؟ اين بيماري در ايامي تظاهرات اصلي خود را به نمايش مي گذارد كه بسياري از ناشران و ناشرك‌ها شروع  به كوچ فصلي خود  به مناطق خوش آب و فروش در نواحي نمايشگاه بين‌المللي كتاب تهران مي كنند. عوامل اصلي شيوع اين بيماري فصلي را مي توان در موارد زير خلاصه كرد:

1. مهاجرت كتابفروشان، ناشران و ناشرك‌ها خارجي  

2. مهاجرت كتابفروشان، ناشران و ناشرك‌ها داخلي

3. هجوم كارگزاران كتاب و نشريه به منطقه

4. تبليغات از طريق  بيلبوردهاي خياباني

5. تبليغات از طريق راديو و تلويزيون

6. بيداري وجه منطقي كتاب گريز مردم و گرايش بي سابقه به وجه غير منطقي كتابخواني! ( اين ناحيه آسيب‌پذير‌ترين ناحيه متافيزيولوژيكي انسان‌ها در مقابل اين نوع از ويروس خطرناك مي باشد)

7. ديدن كتاب در دست سايرين

8. سوالات كليشه اي و پاسخ هاي كليشه اي

9. يادآوري ميزان اهميت كتاب و كتابخواني در سنت،  تاريخ و متون مذهبي

 

برداشت ششم:

وضعيت نشر وضعيتي بيمارگونه است.؟( شعار كليشه اي و دهان پركن در اين ايام). اما به راستي اين بيماري چيست؟ علايم آن چه چيزهايي است. به طور خلاصه مي توان موارد زير را به عنوان بعضي از علت ها و علايم اين وضعيت بيمار گونه اشاره كرد:

  1. رابطه اي منطقي بين مولف و نشر وجود ندارد.
  2. اغلب ناشران از نعمت خلاقيت در حدي كه بتوانند نبوغ نويسندگان جوان را شناسايي كنند محروم هستند.
  3. يك سيستم مافيايي بر جريان اشراف نسبتا جامع و كاملي دارد.
  4. فرآيند توزيعي يكي از پيچيده ترين وجوه عمليات مافياي نشر است.
  5. در سيستم نشر دولتي به انتفاع نهايي آثار منتشره و يا به كيفيت محتوايي اثر توجه كمي مي شود.
  6. ناشران در صدد صيد مولفان و مترجماني هستند كه آثارشان براساس نامشان فروش دارد.
  7. ترجمه در بسياري از موارد بر تاليف رجحان دارد.
  8. ناشران كمتر در حوزه هاي تخصي وارد مي شوند. و حتي پس از ورود تخصص اندكي نيز در اين حوزه ندارند.
  9. شرط اول انتشار  هر اثر اطمينان از فروش آن اثر است.(‌البته در نگاه اوليه  طبيعي است)    
  10. شرايط تعيين دستمزدها و حقوق مولفين كاملا يك طرفه است.
  11. سرمايه گذاري بلند  در صنعت نشر امري كاملا ببي معني است.
  12.  هر ناشري براي كسب سود و تامين معاش مجبور به چند چاپ مختلف از حافظ، سعدي، مولوي، شاهنامه ، طالع بيني و ... مي باشد. فارغ از اين كه اين عمل در حيطه سياست هاي آن بنگاه انتشاراتي بوده يا نيست؟
  13. ناشران تخصصي كه سعي در حفظ تعهد خود به بازار نشر و حوزه موضوعي خود را دارند مجبور به تحمل زيان و يا سود هاي بسيار اندك هستند.
  14. هيچ دليل منطقي براي رعايت حقوق مولفان وجود ندارد.
  15. ارتباطي علمي براي تعامل و تبادل تجربيات بين ناشران با هم صنفان بين المللي وجود ندارد.  
  16. نظامي دلالي بر جريان توزيع  مواد مصرفي چاپ و كاغذ حاكم است كه آن را جز براي سود بيش تر در حوزه به مصرف نمي رساند. ناشران واقعي مجبور به تحمل شرايط و قواعد اين بازي كه توسط دلالان به آن ها تحميل مي شود هستند.
  17. خروج كاغذهاي زبان بسته توليد شده از درختان مظلوم از جريان نشر و توليد محصولات فرهنگي و ورود به بازار مصرفي غير فرهنگي.
  18. دوري ناشران از پيشرفت هاي نوين صنعت نشر در جهان.
  19. عدم توجه به رسانه ها و محمل هاي نوين غير كاغذي.
  20. عدم دسترسي به بازارهاي مقصد.
  21. بازار محلي و بسيار اندك.

 

برداشت هفتم:

 

علايم،‌ نشانگان  و آثار اين بيماري چيست؟

  1. هجوم مردم از نوزادان 1 روزه تا كهنسالان 999 ساله به اين منطقه جغرافيايي
  2. در هم لولي سن‌ها و جنس‌ها و گرايش هاي موضوعي مختلف( نمونه هاي آزمايشگاهي و ميداني بسياري در اين مورد گزارش شده است. غرفه هاي دانشگاهي شاهد بازديد كودكان و غرفه هاي كودكان شاهد بازديد كنندگاني است كه نه كودكي- بالقوه و بالفعل- دارند و نه در حوزه ادبيات كودكان و نوجوانان علاقه اي دارند نه متخصص اين حوزه هستند و نه اصلا در تمام طول سال در اين حوزه حتي به اندازه يك ريال يا قدم تلاشي كرده اند. در سالن‌ها و غرفه اي كتاب هاي خارجي نيز وضع بدين منوال است. عده زيادي براي ديدن عكس‌هايي اوريجينال كه توسط مميزان ارشاد هنوز منقش به نقوش زيبا و سياه نشده اند. خيلي‌ها هنوز در حد A, B, C… هستند. ولي سري به غرف هنري، پزشكي و ساير كتب تصويري زدن مي تواند در اسرع وقت باعث ابتلا به ويروس اين بيماري شود. غرف كتاب هاي زبان عربي نيز وضعي ديدني دارد. به طور مثال فقط به يك منطقه كه اين وضع در آن حاد مي باشد اشاره مي‌شود. در منطقه جغرافيايي غرفه عربستان ازدحامي عجيب از باربران، زنان، مردان، كودكان سيگار و آدامس فروش، دوره گردان و بيكاران براي گرفتن يك جلد كتاب رايگان و اهدايي موسسه قرآني كشور پادشاهي عربستان وجود دارد. البته با فاصله اي نسبتا زياد مي توان رگه‌هايي از متخصصان بخت برگشته يا شيفتگان تحقيقات اسلامي يا ساير موضوعات به زبان عربي را در پشت سر گروه اول ديد كه به علت عدم تمكن جاني و بازويي با حسرت در انتظار رفتن گروه اول هستند.)
  3. بيداري وجه غير منطقي كتاب گريز. اين وجه در اين ايام از زمستان خوابي 355 روزه خود بيدار و ناگهان اشتهايي عجيب به ديدن، خريدن و انبارش چند جلد كتاب پيدا مي كند.
  4. مناطق اطراف نمايشگاه محل تردد ميليون‌ها نفر از افرادي مي شود كه اكثرا نه تنها خيابان انقلاب و حول و حوش آن را نديده اند بلكه در صورت نياز نام چند ناشر معتبر داخلي، خارجي يا نام چند شاعر و اديب و نويسنده و محقق و پژوهشگر قابل را نمي توانند به ياد بياورند.
  5. در سالن هاي كتب عمومي – و حتي نمونه‌هايي در سالن دانشگاهي نيز رويت شد – به طور ميانگين از هر 100 ناشر و ناشرك  نود و نه و نيم تاي  آنها چند نمونه حافظ، مثنوي معنوي و شمس و سعدي و شاهنامه، فال، طالع بيني، استخاره  و قرآن در قطع هاي مختلف ذره بيني و بازوبندي و حمايلي تا قطع هاي وزيري و شاهانه و لنگه درب خيبري وجود دارد.  تاكنون نتايج مشاهدات باليني، ميداني و پيمايشي ما در اين خصوص نتيجه اي به دست نداده است كه چرا همه ناشران و ناشرك‌ها  خود را در چاپ كتاب‌هاي بسيار با اهميتي چون قرآن، حافظ و يا فردوسي و امثالهم متخصص  مي‌داندد. مگر نه اينكه هر موضوعي متخصصي مي‌خواهد و نكته مكاني دارد.! تازه نكته جالب‌تر اين كه گور  مرحومان امثال حافظ از اين گل و بلبل هاي منقوش در لابه لاي اشعارشان در حال لرزش است.( گزارش از مركز زلزله نگاري ماوراء)
  6. فروش تنقلات و شيريني‌ها و ساندويچ هاي گوناگون با سس‌هاي بسيار خوشمزه  به بالاترين حد خود مي‌رسد. بالاخره هيچ پيك نيكي بدون خوراكي هاي گوناگون لطفي ندارد.
  7. بيش‌ترين ميزان حمل كتاب توسط باربرها گزارش شده است. ( تحقيقي در خصوص ميزان تاثير اين حمل و نقل بر ميزان سواد، آگاهي و دانش آنها به عمل نيامده است. براي تحقيقات آينده اين موضوع توصيه مي شود)
  8. فروش كتاب هاي درسي و كمك درسي تا حدود زيادي افزايش مي‌يابد.
  9. مقوله كتاب درسي دانشگاهي نيز از معجزات ويژه ناشران ما است. اصول آكادميك و دانشگاهي در دنيا بر اين روش استوار و برقرار است كه با طرح مباحثي در كلاس‌هاي درس  مدرسان سعي در ايجاد سوالاتي در ذهن دانشجويان كرده  و آنها با روحيه پرسشگري، پژوهشگرانه و نقادانه خود  بعد از كلاس دربه در به دنبال منابع و متوني بگردند كه بتواند ابزاري براي آن‌ها در كلاس براي بحث و جدل و مطالعه و تحقيق باشد.  اما اين كه كتابي را چاپ و منتشر كنيم و نام آن را كتاب درسي دانشگاهي بگذاريم مي‌تواند بدين مفهوم باشد كه اولا. دانش در اين موضوع به طور خلاصه در اين كتاب جامع گردآوري شده است. دوما نيازي به مطالعه بيش تر نيست سوما نيازي به تحقيق و تتبع بيش‌تر و بحث و بررسي نيست. و چهارما اين كتاب عين دانش مسلم و پذيرفته شده  است و اين را به صورت پيش فرض قبول داريم و لاغير لطفا دنبال چيزي نرويد. ...( البته اين موضوع علي‌الخصوص در حوزه هاي علوم انساني، اجتماعي، فلسفه،  هنر و تاريخ و ... اين گونه موضوعات  بيش تر از حوزه هاي فني و پزشكي مصداق دارد. ولي با كمال تعجب ناشري دولتي با تشكيلات عريض و طويل متولي توليد كتاب هاي درسي علوم انساني دانشگاه‌ها است. از كرامات  شيخ ما چه عجب ...)
  10. قريب بيست ميليون نفر از آحاد اين كشور دانش آموز، دانشجو، معلم و مدرس و مولف و ناشر و ...  در مدارس، ‌دانشگاه هاي دولتي و آزاد، علمي كاربردي، فني و حرفه اي،  مراكز تحقيقاتي، ‌مراكز آموزشي بخش خصوصي  و بنگاه هاي انتشاراتي و ...مشغول تحصيل، تدريس، ‌ تاليف،‌ تحقيق و انتشار آثار  هستند. تيراژهاي 2 تا 3 هزار نسخه اي از هر عنوان  كتاب كه فقط تعداد كمي از آن ها به چاپ دو و چندم مي رسد  براي بيست ميليون نفر اهل مطالعه بالفعل كمي سوال برانگيز است.
  11. در كشور چند ميليون نفري آذربايجان چيزي حدود 10 هزار كتابخانه عمومي با موجودي هاي ميليوني در حال خدمت دهي هستند. و در كشور هفتاد ميليوني ما چيزي در حدود 1500 كتابخانه عمومي با موجودي هاي چند هزار جلدي. اين هم علامت سوال ديگر...
  12. تعداد افراد عضو يك كتابخانه در كشور ما اگر دانشگاه‌ها و افراد شاغل در مراكز خاص و كتابخانه آن‌ها را  مستثني كنيم احتمالا قابل تمام شماري در يك پيمايش كوچك خواهد بود. اين عدد مي تواند تعجب همگان را برانگيزد. حتي با آن استثناها هم براي تعجب انگيزي عددي جالب خواهد بود.
  13. وضعيت هزينه كرد ساليانه  براي مقوله آموزش در سبد هزينه هاي خانوار شهري و روستايي نيزي اعدادي به ترتيب در حدود  3 و5/1 درصد را نمايش مي دهند.( نقل با اتكا به حافظه از منابع آماري منتشره توسط سازمان ملي جوانان)
  14. وضعيت هزينه كرد ساليانه براي مقولات فرهنگي شامل كتاب، نشريه، سينما، تئاتر، منابع ديداري و شنيداري و ... نيز در يك تحقيق وضعي بهتر از اين نخواهد داشت.
  15. وضعيت سرانه مطالعه نيز عددي در حدود 3 دقيقه براي هر ايراني را نمايش مي دهد. اين در حالي است كه كتاب آسماني ما هنگام نزول با اقرا ... يعني بخوان شروع شده است. نتيجه منطقي اقرا... از سوي خداوند به پيامبر به طريق اولي تاكيد موكد براي همه بندگان و در همه ازمنه و اعصار است. يعني اي بندگان من بخوانيد و بخوانيد و بدانيد. تنها پاسخي كه مي تواند بنده را - البته فقط من را- قانع كند و ديگران را به تفكر براي پاسخ يابي وادارد اين است كه ما يا كتاب خدا را نخوانده‌ايم يا درست نفهميده ايم و يا اهميت كافي و وافي بدان نمي دهيم. الله اعلم.
  16. حكيمي در كسوت وزارت عاليه ارشاد فرمود ميليون ها نسخه از كتب خريداري شده توسط سابقون در انبارهاي وزارت در حال خاك خوردن است. چرا چون از نظر ما – بخوانبد من- اينها كتب مناسب نيستند. (– بخوانيد باب ميل سياسي و فكري من نيستند) و سابقون مي بايست پاسخگو باشند. ( به چه چيزي و چه كسي؟) و اما سوال. كتاب هايي كه با تيراژهاي 2 هزار نسخه اي توسط ناشراني كه با قوانين مصوب اين كشور و با نظارت هاي گوناگون توسط مولفاني كه در اين كشور زندگي مي كنند و  ماليات مي پردازند و دل مي سوزانند منتشر مي شود و از سويي ديگر با اين وضعيت مطالعه – شما بخوانيد كتاب نخواني- و با اين وضعيت تعداد كتابخانه هاي عمومي و اعضاي آن‌ها و تعداد باسوادان و بيسوادان آيا اين ره كه مي رويم به تركستان نيست.
  17. به نظر مي رسد در شرايطي كه دنيا در راستاي خطي در حال شتاب گرفتن در تمامي حوزه‌هاي بشري است ما گرد يك نقطه در حال چرخيدن با چشم هاي بسته هستيم. گول زدن خودمان – تنها هنري كه به خوبي داريم- با گزاره هايي بي معنايي چون نمايشگاه فرانكفورت از نظر وسعت كم تر از يك نهم نمايشگاه تهران است. ( نقل يكي روزنامه هاي تهران در ايام نمايشگاه از مسئولين مدعو نمايشگاه فرانكفورت)‌ يا بزرگترين نمايشگاه كتاب از نظر تعداد بازديد كننده و يا نمايشگاه كتاب فرانكفورت يك نمايشگاه تجاري در حوزه نشر است و ...
  18.  و اما اين قصه تكراري طولاني شد چه بايد كرد...

 

 

برداشت هشتم يا شام آخر:

برداشت آخر اميدواريم وارد مسايل كليشه اي نشود و پسنده افتد و داني.

  1. پيشنهاد مي شود بخش اعظمي از يارانه هاي اعطايي با كالاهاي اساسي و مواد نفتي و امثالهم كم و بخشي يه  حوزه فرهنگ، آموزش، كتاب و كتابخانه اختصاص يابد.
  2. پيشنهاد مي شود يك بار براي هميشه تفكر من مي دانم پس هر چه دلم خواست انجام مي دهم از حوزه كتاب و نشر و فرهنگ رخت  بربندد. براي اين كار قضاوت نهايي براي هر اثر منتشره بايستي به منظر داوري عمومي و مردم گذارده شود. در اين حوزه قوانين زير به صورت كلي ملهم از قوانين پنج گانه رانگاناتان صداق،‌جاري و ساري خواهد بود:

 الف. هر تفكري خواننده اش

  ب. هر خواننده اي تفكرش

 ج. جريان فكر و فرهنگ يك جرياني روبه رشد، ‌تعاملي، ‌ميان فرهنگي، جهاني  و انساني است.                                                                                                                                

                          د. در جريان تعاملي فرهنگي خواننده وقفه ايجاد نكنيم.

       ه. هر تفكري حق حيات و ممات دارد. حيات و ممات تفكر و جريان فرهنگ را به اصحاب   آن، جامعه  و متفكران بسپاريد.

3.  براي انتشار هيچ اثري يا تفكري سدي جز خواست مردم نگذاريم. خواست مردم با مظاهري چون عدم اقبال عمومي به اثر،‌ عدم خريد و مطالعه يا پاسخگويي هاي نقادانه صاحبان فكر خود را نشان خواهند داد.

4.  كمترين ماليات و عوارض براي بخش هاي فرهنگي و بيش ترين تخفيفات و يارانه ها را به اين حوزه سوق دهيم.

5.  بازمهندسي سيستم آموزشي از دوران پيش از دبستان تا مراحل عاليه. حركت از سمت و سوي معلم يا كتاب محوري به سمت و سوي پرسش محوري و تفكر انتقادي و بستر سازي براي نظام آموزشي-پژوهشي.

6.  محوريت قراردادن كتاب، كتابخانه و منابع اطلاعاتي براي مطالعه، ايجاد پرسش و پاسخ يابي به جاي محوريت كتاب به عنوان منبع درسي.

7.  ايجاد بسترهاي لازم براي پرورش استعدادها در مسيرهاي درست و تمركز بر رشد خلاقيت ها و پذيرش تفاوت هاي فردي در نظام آموزشي.

8. حركت به سمت پلوراليسم آموزشي و دوري از نظامي آموزشي يكسان براي همه، ‌يكسويه نگر و تك‌بعدي با پذيرش اصل تفاوت هاي فردي.

9.  گسترش آموزش هاي عمومي رايگان.

10. بهره گير از تجارب بين المللي و تجارب ساير كشورها در نظام هاي آموزشي براي هماهنگي بيش تر با پيشرفت علم در دنيا و رسيدن به مرحله توليد علمي و نهضت نرم افزاري و سخت افزاري و جهاد توليد علم نه معناي شعارين آن.

11. توجه ويژه به زبان هاي بين المللي به عنوان زبان دوم براي دسترسي بيش تر به منابع جهت مطالعه، تحقيق و توليد و بازتوليد علم.

12. حركت به سمت پذيرش قوانين حقوق معنوي مولفين و قواني كپي رايت.

13. بومي سازي دانش.

14. ايجاد بسترهاي لازم براي آموزش و پژوهش.

15. ايجاد جايگاه واقعي براي  معلمان،‌ مدرسان، مولفان و اصحاب فرهنگ.

16. كاستن از تصدي گري دولت به تمام معنا در بخش فرهنگ، ‌آموزش،‌  پژوهش و افزودن نقش هاي سياست گذاري و نظارت( البته نه نظارتي با مفاهيم سلبي).

17. دوري از نگاه سياسي، مصلحتي، كوتاه مدت و حزبي و شخصي به مقوله فرهنگ و آموزش.

18. و البته هزاران كار ديگر با نظر اصحاب فكر براي عملياتي كردن اين مفاهيم.

 

برداشت بيستم:

در نمايشگاه بيستم كجا خواهيم بود. يك پله بالاتر يا باز هم چند پله پايين تر...

 

 



جنون كتاب‌باره‌گي فصلي يا سندرم نمايشگاه كتاب  
نويسنده : موسي جعفر بيگلو (عضو هيات علمي موسسه آموزش عالي علمي كاربردي جهاد كشاورزي)  

کليد واژه ها :نمايشگاه كتاب؛ نمايشگاه بين المللي کتاب تهران

متن مقاله :

وضعيت كتاب ،كتابخواني و نشر در كشور ما وضعيت چندان مناسبي نيست.
شعاري كه هر روزه به نحوي از انحاء شنيده و مي شنويم. اما واقعيت ها چه مي گويند؟ بررسي‌ها نشان مي‌دهد از نظر تعداد و انواع كتابخانه‌هاي موجود در كشور در زير خط فقر به سر مي‌بريم. در كتابخانه‌‌هاي ما نشاني از استانداردها ديده نمي‌شود و يا حداقل تلاشي در جهت حركت به سوي آن ديده نمي‌شود. اگر نيز گام‌هايي كوچك و كند در اين حوزه برداشته شود آن را هزينه‌بر و بي‌فايده و امري لوكس و غير‌ضروري تلقي مي‌كنند. ضمنا در اولويت‌بندي فعاليت‌هاي هر سازمان مقوله كتاب، كتابخانه و استانداردهاي آن در بهترين حالت منوط به برنامه‌ريزي و بودجه‌بندي ساير قسمت‌ها بوده و نيم‌نگاهي به اين مقوله منوط به سيرماني ساير بخش‌ها است.

مجموعه‌ها بسيار ضعيف هستند.
منابع موجود رغبتي در خوانندگان ايجاد نمي‌كنند. سرانه تخصيصي براي كتابخانه هاي آموزشگاهي و دانشگاهي بسيار پايين است (مثلا تا ده دوازده سال پيش سرانه هر دانش‌آموز مبلغي در حدود 40 تا 50 ريال بوده است).

پيكره ضعيف كتابخانه‌هاي عمومي وضعي اسفناك‌تر دارند.
بودجه اندك، مديريت‌هاي غير تخصصي، كمبود نيروي انساني و به خصوص نيروي انساني متخصص‌، عدم استقلال در مجموعه سازي ، رشد جزيره‌وار و به دور از جامعه، بي‌برنامگي، تغيير خط‌مشي بر‌اساس تغييرات مديريتي، سانسور، گزينش سو گرفته منابع، گرفتاري در چنبره مسايل مالي و روزمرگي بخشي از مسايل اين كتابخانه‌ها و البته با تعميم‌پذيري بالا همه كتابخانه‌ها است. فقط عنايت به يك نكته و آن هم عدم استقلال د ر مجموعه‌سازي عمق فاجعه را در ناهمخواني وصله كتابخانه‌هاي عمومي با پيكره جامعه را به وضوح نمايش مي‌دهد . اصول مي‌گويند كتابخانه در خدمت نيازهاي جامعه است و بايد باشد. جامعه مخاطبين كتابخانه‌هاي عمومي بر اساس سن ، جنس ، اقليم و بوم، شرايط فرهنگي ، مسايل جغرافيايي و سياسي و ... مي تواند بايك ديگر متفاوت باشد. پيچيدن يك نسخه واحد براي همه كتابخانه‌ها در پشت ميزهاي تصميم‌گيري محلي به نام كميته انتخاب منابع اطلاعاتي حال اين مريض زار را نزارتر خواهد كرد .

نيم‌نگاهي به كتابخانه‌هاي دانشگاهي و آموزش عالي وضعيت بغرنج‌تري را به نمايش مي‌گذارد.
اكثر كتابخانه‌هاي دانشگاهي از مشكلاتي چون مديريت غير‌تخصصي، كمبود نيروي انساني و كتابدار متخصص، كمداشت بودجه، نبود تنخواه مناسب در طول سال تحصيلي براي امورات جاري سفارشات، تامين منابع، امانت بين‌ كتابخانه‌اي و خدمات تحويل مدرك و نيز مشكلات ديگري چون دور بودن از برنامه‌هاي آموزشي به علت مشاركت ندادن كتابخانه‌ها در برنامه‌ريزي‌ها و برنامه‌هاي آموزشي، عدم توجه به اهداف نظام آموزشي ... منجر به اين شده است كه كتابخانه‌هاي دانشكده‌اي و دانشگاهي به جاي پشتيباني علمي- آموزشي و پژوهشي از برنامه‌ها و اهداف نظام آموزش عالي در حوزه‌هاي آموزشي و پژوهشي تبديل به قرائت‌خانه‌هايي با قفسه‌هايي مملو از كتاب‌هاي درسي، كمك درسي و گاها فانتزي شوند. در ضمن، اين‌كه مقوله كتاب درسي دانشگاهي نيز آفريده شده اين نظام آموزشي است نبايد موجبات شگفتي و تحير ما بشود زيرا كه اين شاهكار، مخلوق سيستمي است كه در نظام آموزشي ما حاكم است. كمي تامل در اين اصطلاح خود بازگو كننده فاجعه از جنبه‌اي ديگر است. نظامي كه مي‌بايست قاعدتا پرسش محور، پژوهش محور و كنكاش‌گر و كنكاش‌گر پرور باشد تبديل به مدرسه‌اي از نوع جديد شده است كه مدرسان از الف تا ياء يك كتاب از پيش معين شده را به خورد دانشجويان بدهند. دانشجو در اين سيستم دانش‌آموزي است كه سنش كمي بيش‌تر از قبل شده است و اما از نظر دماغي تغييرات چنداني نكرده است. روحيه پرسش‌گري علمي، روحيه پژوهش، مطالعه و نگاه انتقادي و مساله محور در نظام دانشگاهي ما كمي مرده و البته كمي نيز كشته شده است. از اين دانش‌آموزان بزرگ‌سال كه مي‌بايست چند صفحه خاص را حفظ كرده و در شب امتحان تحويل دهند توقعي بيش‌تر نيز نيست .

وضعيت مدارس نيز بهتر از اين نيست.
بررسي وضعيت ساير كتابخانه‌ها نيز چيز بهتري را نشان نمي‌دهد. اكثر قريب به اتفاق مدارس ابتدايي و راهنمايي از داشتن دخمه‌اي به نام انبار كتاب محرومند و اندك مدارس دوره دبيرستان نيز كه اين دخمه تزئيني در آن تعبيه شده كم‌تر مورد استفاده قرار مي‌گيرد. هر‌چند که به نظر می‌رسد اين اواخر اقدامات مثبتی در جهت تاسيس کتابخانه در مدارس صورت پذيرفته باشد اما به علت نهادينه نبودن مقوله فرهنگ کتابخوانی و آموزش مبتنی بر کتابخانه مصداق قرائت‌خانه برای اين اماکن صحيح‌تر است. در اصل اين اماكن محلی برای درس خواندن دانش‌آموزان است. برای رسيدن به نظام آموزشی مبتنی بر کتابخانه، راه بسيار بسيار است. كتاب وسيله‌اي لوكس براي افراد بيكار است كه درسي براي خواندن ندارند. جالب‌تر اين كه در چند نمونه دخمه تزئيني موجود بررسي وضعيت مجموعه‌هاي آن از نظرگاه‌هاي مجموعه‌سازي و فراهم‌آوري، سازماندهي و اشاعه اطلاعات بسيار نكته‌ها برملا خواهد كرد. انواع و اقسام كتاب‌هاي كمك آموزشي و پرسش‌هاي چهارگزينه‌ايي و نمونه سوالات و ... قس علي هذا!

آيا به بي‌سوادي انديشيده‌ايم.
روي ديگر مسئله اما حرف‌هايي از سنخ ديگر براي گفتن دارد. درصد بسيار بالاي بي‌سوادي و كم‌سوادي در جامعه ما امكاني براي مطالعه و عادات فرهنگي نگذاشته است. دقت و توجه در تعريف يونسكو از سواد كه علاوه بر مهارت‌هاي خواندن، نوشتن و حساب كردن تاكيد بر بهره‌گيري از رايانه و زبان دوم و نيز كاربرد اين مهارت‌ها در زندگي عملي دارد مي‌تواند وضعيت باسوادي در كشور ما را به خوبي نمايش دهد. سواد خوانداري، نوشتاري، محاسباتي و رايانه‌ايي و اطلاعاتي به همراه زبان دوم در كشور ما جاي حرف و حديث بسيار دارد. هرچند كه ساير سوادها نيز ازجمله مواردي چون سواد شنيداري يا موسيقايي‌، سواد ادبي، سواد بصري يا سينمايي و ... در وضعي اسفناك به سر مي برند كه خود مستلزم بازتعريفي نو و مدل‌سازي‌هاي جديد با توجه به دانش روز دارد.

وضعيت نظام آموزشي چگونه است؟
نظام آموزشي هنوز جايگاه خود را نيافته و خود و رسالت خود را باور نكرده است . تعريفي از خود، چرايي و چيستي خود نداده است. با وضعيت نو به نو شونده جهان معاصر سنخيت چنداني ندارد.
شيوه‌هاي آموزشي مناسب خود را نيافته و هر روز در گونه‌اي روش آموزشي بر‌اساس شيوه آزمون و خطا در مي‌غلتد. روش‌هاي آموزشي نه تنها بومي نيستند بلكه هيچ‌گاه فرصت بومي شدن را نمي‌يابند. منابع درسي رواج دهنده شيوه‌هاي غير كاربردي، غير پژوهشي و كتاب – معلم محور است. معلمين و مدرسين كم تجربه و يا بي‌انگيزه رغبتي در بازآموزي و بازنگري آموزه‌ها و آموخته‌هاي خود نداشته و ندارند. روش‌هاي سنتي معلم محور مورد پسندتر است. روش‌هاي نوين در صورت ارايه از استقبال ويژه‌اي بهره‌مند نمي‌شوند. صاحبان شيوه‌هاي نوين و افكار جديد در ارايه روش‌هاي خود نه تنها مورد استقبال قرار نمي‌گيرند بلكه سيستم با تمام امكانات در صدد انگيزه‌كشي از آن‌ها بر مي‌آيد. شيوه‌هاي نوين و افكار جديد در ارايه مدل‌هاي خود به ديواره‌هاي بتوني برخورد مي‌كنند. نظام بوروكراتيك تمام تلاش خود را براي انگيزه‌كشي به‌كار مي‌گيرد. كم‌دانان با پاي نهادن بر دوش پر‌تلاشان سر خود را به سقف آسمان مي‌سايند. به مدارج عالي مي‌رسند و بهره‌ها لازم را مي‌گيرند. مشغله‌هاي اقتصادي دل و دماغ دماغيدن را از افراد گرفته است. دنبال يك لقمه نان دويدن براي اهل فرهنگ عمده زمان و رمق آن‌ها را مي‌گيرد. كتاب‌ها در اين ميان ملال‌آوراني بيش نيستند.

در بعد تربيتي چه كرده‌ايم؟
از سويي ديگر به‌ كودكان عادت مطالعه نمي‌آموزيم . روحيه پرسش‌گري در آن‌ها ايجاد نمي‌كنيم و آتش سوالات را خاموش مي‌كنيم. سوال كننده هميشه مغضوب است. پاسخ‌ها فقط نزد لوح محفوظ پاسخ‌گو حك شده است و هر چيزي كه اين تابو را بشكند سخت حرمت‌شكني كرده است. براي هر سوالي اجازه گرفتن شرط اصلي است ولي براي پاسخ تنها معلم است كه مرجع اصلي است. در فرآيند پاسخ‌گويي نظام كتابخانه جايگاهي ندارد. تجربه و محك آموخته‌ها و تقويت آن‌ها با سلاح دانش در كتابخانه‌ها جايگاهي نداشته و تعريف نيز نشده است. چرا كه در برگه‌هاي امتحاني هر آن‌چه معلم و يا كتاب درسي گفته است درحكم وحي منزل است. شايد سرنخ همه قضايا به نحوي به مسايل مالي و اقتصادي بازگردد و البته شايد هم اين مورد بهانه‌اي است كه اصل ماجرا مغفول ماند. امري كه توانسته است عمده توان و همت افراد را صرف خود كند و انگيزه‌ها را در ساير بخش‌ها خفه كند.

و اما پرده آخر: نمايشگاه كتاب
ارديبهشت ماه هر سال و معمولا دهه مياني اين ماه اختصاص به نمايشگاه بين المللي كتاب دارد. از اولين ساعات روز اول تا آخرين ساعات روز آخر ازدحام جمعيت اندامواره ناموزون نمايشگاه را بر نمي‌تابد. پارك وي و محوطه نمايشگاهي و اتوبان‌هاي اطراف حقير مي‌نمايند. گويي همه گذرگاه‌ها، پاركينگ‌‌ها، سالن‌ها و غرفه‌ها كوچك و كم ظرفيتند. همه جا فوج فوج جمعيت علاقمند موج مي‌زند. از سالن كتاب‌هاي لاتين ريالي تا غرفه‌هاي مطبوعات سيل علاقمندان در تكاپو و كاوشند. همه چيز رنگ و بوي چاپ، كاغذ، مركب و فرهنگ دارد. از كودكان كم‌سال تا پرسالان كمر خميده از اين سالن به آن سالن در آمد و رفتند. در زنبيل هر كس كتابي است. به وجد مي‌آيي آرزو مي‌كني كاش بي‌نهايت پول داشتي و بي‌نهايت وقت تا اين همه بي‌پاياني را براي اوقات زندگيت مي‌خريدي و مي‌خواندي. اما اين آرزوي محال چون داغي بر دلت مي‌ماند . با هر نگاهي دست‌هايت مي‌لرزد و با كنكاش‌ها و كندوكاوهاي بسيار بر مي‌گزيني و با زنبيل پر به خانه برمي‌گردي و ادامه اين قصه ....
به تركيب جمعيتي بازديدكنندگان كه نگاه كني اگر نه اكثريت ولي عمدتا كتابداران و مسوولان كتابخانه‌ها هستند، كه از پس سالي رخوت بر شكفته‌اند و با جيب‌هايي پر شده براي پر كردن قفسه‌هاي هميشه خالي و نگران كتابخانه‌ها آمده‌اند. كساني كه براي دل خود به نمايشگاه آمده‌اند يا توان و استطاعت خريد ندارند و يا منابع جديد و مفيد را كم‌تر در ويترين غرفه‌ها مي‌يابند. ازدحام جمعيت ناهمگون نيز مزيد علتي براي كسالت اهل فرهنگ مي‌شود. تركيب جمعيتي ناهمگن از كودك و نوجوان تا بزرگ‌سال در مقابل همه غرفه‌ها به يكسان ديده مي‌شود.
اما به راستي اين سيل علاقمندان در طول 344 روز ديگر سال كجا هستند و به چه كاري مشغولند؟ و سوال اساسي اين كه يا اين همه مسايل و مشكلات گفته شده چنين استقبالي نشان از چيست؟ نياز؟ بيماري صنعت فرهنگي كشور و يا در سطحي حتي بالاتر؟ نشانگان يا سندروم نمايشگاه؟

كتاب‌باره كيست؟
در اصطلاح، كتاب‌باره شخصي است كه جنون گردآوري كتاب دارد و هر كتاب خوبي كه در پيشخوان صنعت فرهنگي ببيند برگزيده، مي‌خرد، مي‌برد و در قفسه كتابخانه شخصي يا غير‌شخصي‌اش (كتابخانه‌هاي دانشگاهي و مراكز و موسسات) مي چيند. با اين وصف كتاب‌باره مي‌تواند يك شخصيت حقيقي يا حقوقي داشته باشد. ضمنا بايستي در اين موضوع دقت داشته باشيم كه در شخصيت حقوقي كتاب‌باره نكته‌اي ظريف و دوگانه نهفته است و آن اين‌كه اين جنون مي‌تواند در شخصيت حقيقي كتابدار مسوول كتابخانه يك سازمان نهفته باشد و يا به عبارت ديگر كتاب‌باره حقيقي در قلب يك سازمان و يا در شخصيت مديران ارشد و فرهنگ سازماني سازمان مادر كتابخانه وجود داشته باشد. اين‌طور به نظر مي رسد كه در اين فصل آلرژي كتاب‌باره‌گان نسبت به كتاب و مطبوعات عود كرده و جامعه اهل فرهنگ نسبت به محوطه نمايشگاه بين المللي و اطراف آن حساسيت نشان مي‌دهند. با نگاهي به موجوديت نمايشگاه بين‌المللي كتاب، نشانه‌ها و علايم شبه بيماري خاصي قابل رويت مي‌باشد كه اهل فكر را به فكر وامي‌دارد. سوال اين‌جا است آيا اين نشانه‌هاي بيماري خاصي در حوزه فرهنگ است؟ سندرم ويژه‌اي با كاركردهاي ويژه است؟ علايم باليني آن چيست؟ راهكار درماني آن چيست؟

و علايم باليني اين سندرم را مي‌توان در موارد زير جست‌وجو كرد:
1. پايان زمستان‌خوابي 344 روزه اهل كتاب؛
2. هجوم افراد از سراسر كشور به يك منطقه خاص جغرافيايي (منطقه نمايشگاه بين‌المللي يا منطقه حساسيت‌زا )؛
3. بيداري وجوه منطقي كتاب‌گريز از خواب و گرايش جنون‌آميز به كتاب؛
4. بالا رفتن سرانه مصرف كاغذ در ارديبهشت ماه (ناشران، چاپ‌خانه‌داران، كتاب‌سازان و كتاب‌باره‌گان)؛
5. تلاش كتابداران كتابخانه‌ها براي توجيه يك هدف مغفول در يك موقعيت مناسب براي پشتيباني علمي، پژوهشي و آموزشي از برنامه‌هاي سازمان مادر (البته كمي قبولاندن اين موضوع بايستي سخت باشد كه علي‌القاعده ماه‌هاي شهريور، مهر و آبان براي اين تلاش منطقي‌تر به‌نظر مي‌رسد)؛
6. افزايش كاربرد كلمات و اصطلاحات دال بر مقولات فرهنگي در تمامي رسانه‌ها و ابر رسانه‌ها كه مي‌توان به راحتي با يك پژوهش تحليل محتوا آن را اثبات كرد؛
7. محترم شدن بعضي نويسندگان و مترجمان نزد بعضي ناشران و كتاب‌سازان؛
8. تجديد چاپ‌هاي گوناگون از حافظ، انواع فال‌نامه‌ها، تعبير خواب‌ها، طالع‌بيني‌ها و .... غول‌كتاب‌ها و كتاب‌بچه‌ها !!! (قطع‌هاي كوچك و بزرگ غيرمتعارف)؛
9. افزايش ناگهاني سرانه فرهنگ به خصوص كتاب؛
10. نگراني و توجه ويژه مديران و تصميم‌گيران سازمان‌ها و دانشگاه‌ها و موسسات آموزش عالي در خصوص كمداشت منابع چاپي؛
11. تحريك شاخك‌هاي حساس ساير افراد به محرك نمايشگاه كتاب و بازار بالقوه براي دوره گردان؛ دست‌فروشان و تشكيل بازار مكاره جانبي؛

بودن يا نبودن؟ مساله اين است.
و سرانجام محل پرسش بودن يا نبودن اين مقوله است. خواستن يا نخواستن و چگونه بودن و بهره بردن از آن است. لازم است؟ تزييني است؟ ابزار دست مديران براي پرستيژ است؟ سالم است؟ بيمار است؟ و كلام آخر اين كه سندروم يا نشانگان نمايشگاه بين‌المللي كتاب پيش درآمد چه چيزي است؟ پاسخ به اين سوالات و پيدا كردن راهكار درماني ويژه آن وظيفه ما است. همه ما پاسخ‌گوي آينده هستيم.

پي‌نوشت: به علت كثرت منابع در مباحث فوق ارايه فهرستي از آن‌ها اطلاله كلام مي‌نمود. براي آمارها و استنادها مي‌توانيد به كليه نشريات، آمارنامه‌ها، پژوهش‌ها و بررسي وضعيت‌ها كه تفصيل آن‌ها در بسياري از مقالات و پايان‌نامه‌هاي دانشگاهي آمده است مراجعه فرماييد.
beiglou@gmail.com



بازدید : مرتبه
تاريخ : ۱۳۸٥/٢/۱٢

بدون نقد برای نقد:

 

نگاه معرفت شناختانه به مديريت کتابخانه های ديجيتالی:

http://www.koosha.tripod.com/articles/D-library-mah.doc



بازدید : مرتبه
تاريخ : ۱۳۸٥/٢/٦

برگرفته از شماره ۱۴۸ نشريه تدبير شهريور ۱۳۸۳

 

بررسي نقاط قوت و ضعف آموزش الكترونيك
آموزش بدون حضور

اشاره
مدت زماني نيست كه صحبت از آموزش الكترونيك يا به تعبيري آموزش برمبناي رايانه در كشورمان مطرح شده است. آنچه كه همواره مورد پرسش مسئولان و صاحبنظران مسايل آموزشي و مديريتي كشور بوده است، چگونگي راه اندازي اين نوع آموزش در نظام آموزش عالي، صنايع و سازمانهاي مربوط است، زيرا نتايج حاصل از مقايسه آموزشهاي الكترونيك با شيوه هاي سنتي آمـــوزش كه منحصر به كلاس درس، ابزارهاي ابتدايي آموزش و شيوه معلم محور است نشـان مي دهد كه مزيتها و قابليتهاي آموزش برمبناي رايانه ها و اينترنت بسيار كارا، علمي، ســريع و كم هزينه تر مي باشد. همين نتايج، اكثر جوامع را تشويق به راه اندازي مدارس و دانشگاههاي اينترنتي و نيز سازمانهاي مجازي كرده است تا سازمانها و مراكز علمي آنها به صورت ON LINE در شبكه اي گسترده به امر آموزش از راه دور بپردازند.

تحقيقاتي كه در زمينه آموزشهاي الكترونيك انجام شده است نشان مي دهد كه آغاز اين شيوه جديد آموزشي به سالهاي دهه 1970 ميلادي باز مي گردد. ورود رايانه هاي شخصي طي آن دهه به بـــازارها و گسترش بسيار سريع استفاده از آنها بر توسعه اين تحقيقات افزوده است. اما توسعه واقعي روش آمـــوزش الكترونيك از دهه 1990 به بعد همزمـان با جهاني شدن شبكه اينترنت رخ داده است.

و امروز ديگر ساختار و فرايند سنتي آموزش جوابگوي نيازهاي جوامع انساني در عصر اينترنت نيست چرا كه از سالهاي آغازين قرن بيست و يكم، هريك سال ونيم، يكبار قلمرو دانش بشري بيش از دو برابر مي شود تا آنجا كه تغييرات علمي، فرمهاي سريع و ناپيوسته قرن گـــذشته را پشت سر مي گذارد و جهش گونه رخ مي دهند. در چنين شرايطي است كه افراد جامعه براي هماهنگي با تغييرات دائمي و شتابان پيرامون خود به آموزشهاي مدرن نياز فزاينده اي پيدا مــي كنند.

آموزش از راه دور، راه حلي براي چالشها
تغييراتي كــــه مستمراً در جامعه رخ مي دهد تمامي ابعاد زندگي بشر را تحت تاثير قرار داده كه آموزش نيز مصون از اين تغيــــيرات نبوده است. پيشرفت در فناوري هاي ارتباطي و افزايش افراد متقاضي آموزش، آموزش را وادار به تغيير نموده است. آموزش از راه دور به عنوان راه حلي براي اين چالشها در قرن نوزدهم به وجود آمد و مسيري تكاملي را طي كرده است. آموزش از راه دور نوعي روش ارتباطي بااستفاده از رسانه به منظور يادگيري سيستماتيك است كه در آن فراگير و آموزشگر در مسافتي دور از يكديگر قرار دارند. خصوصيت عمـــــده آموزش از راه دور گفت وگويي آموزشي است كه نشانگر ارتباط دوطرفه و پيوسته بين فراگير و آموزشگر است. نظام آموزش از راه دور همانند ديگر نظامهاي آموزشي داراي اجزايي است. اجزاي اصلي اين نظام باتوجه به ويژگي هاي خاص خود شامل:

1 - كاركنان آموزشي، كه آموزشگر ركن اصلي آن است.
2 - موسسه آموزشي كه مي تواند به صورت مستقل يا مركب باشد.
3 - رسانه و مواد آموزشي است كه به صورت ساده و تركيبي وجود دارد. اين رسانه ها در انواع انساني، چاپي و الكترونيك مي باشد.
امروز اعتقاد براين است كه تغييرات خود نيز در حال تغيير مي باشند. تغييرات كنوني به قدري سريع به وقوع مي پيوندند كه آنچه را كه در گذشته هنجار به نظر مي رسيد نابود و جرياني از فرصتهاي جديد به وجود مي آورند آموزش نيز مصون از اثرات تغيير نيست. توسعه و استفـاده از فناوري هـاي ارتباطي در سيستــم هاي آموزشي سازه اي براي تغييردر آموزش هستند كه موجب تسهيل ارائه و دريافـت برنامه هاي آموزشي در فواصل مكاني شده اند.

پيشرفت در فناوري هايي همچـون رايانـه ها و روبوت ها، راههاي جديدي را براي ايجاد و افزايش روشهاي نوين تدريس برروي آموزش گران گشوده است. در آينده آموزشگران و فراگيران در موقعيت هاي يادگيري از طريق ماهواره ها با يكديگر و ديگر آموزشگاهها، ايالت ها و كشورها رابطه برقرار خواهنــد كرد و همچنين فناوري رايانه اي اساس موقعيت يادگيري خواهد شد، هرچند كه جايگزيني براي معلم نخواهد بود.

پس از انقلاب صنعتي در قرن نوزدهم، پيشرفتها در فناوري، افرادي را با اهداف و شكل جديدي از آموزش روبرو كرد كه امــــروز با نام آموزش از راه دور شناخته مي شود. در دهه اخير صف آرايي فوق العاده ارتباطات الكترونيكي به آموزش از راه دور موقعيت جديدي بخشيده است و آن را به رهيافتي آموزشي براي آموزش شاغلين و براي افرادي كه براي يادگيري قادر به حضور در مدارس يا دانشگاهها نيستند تبديل نموده است.

تغيير ساختار سازمانها
ضرورت بهسازي و توسعه نيروي انساني از طريق مشاركت كاركنان در بهبود كيفيت و افزايش بازده در سازمانها از يك طرف و گذر از قرن بيستم و ظهور تكنــــولوژي اطلاعات و ره آوردهاي آن از جمله مرزگستري سازمانها از طرف ديگــر، منجر به توسعه و گسترش واژه هاي مجازي مانند سازمان مجازي، آموزش از راه دور و... شده است كه نگرشي جديد بر نقش آموزش در بهبود كيفيت در سازمانها محســــوب مي شود. باتوجه به ضرورت بهبود كيفيت در سازمان از طريق توسعه سازماني، تغيير ساختار سازمانها به سمت مجازي شدن، گسترش مشاغل و پيچيدگي امور، لزوم دسترسي به نرم افزارها و سخت افزارهاي مربوط به تكنولوژي اطلاعات و روشهاي جديد آن و تاثير آن در فرآيند بهبود كيفيت و افزايش بازده، پذيرش آموزشهاي مجازي را غيرقابل اجتناب كرده است. عمـــده ترين ابزار براي دستيابي به اين هدف از طريق آموزش جديد بويژه چگونگي استقرار، آموزشهاي ON LINE مي باشد.

«ايليت ماسي» (ELIOT MASIE) معتقد است كه آموزش ON LINE صرفاً به گذراندن يك دوره خاص از طــريق كامپيوتر اطلاق نمي شود. اين نوع آموزش به شيوه هاي جديد ادغام منابع، تاثيرات متقابل، افزايش عملكرد و فعاليتهاي ساخت يافته آموزش گفته مي شود.

اما آموزشON LINE چيست؟ اين نوع آموزش وسيله اي براي يادگيري از راه دور است و يك روش آموزشي است كه براي استاد و دانشجويـــان اين فرصت را فراهم مي كند كه در عين حال كه از نظر زمان و مكان از هم دور هستند، فاصله آموزشي موجود را با وسائل مناسب تكنولوژيك پركنند. در اين نوع آموزش، كامپيوتر، تكنولوژي ارتباطات (ICT) و شبكه ها بويژه شبكه جهاني اينترنت براي پركردن فاصله آموزشي، مورد استفــــــاده قرار مي گيرد. دوره هاي آموزشي كه براي استفاده در آموزش ON LINE طراحي مي شوند، اصطلاحاً دوره هاي مجازي نام مي گيرند. در اين دوره ها كه از طريق شبكه كامپيوتري ارائه مي شود. هيچ نوع تجهيزات فيزيكي از قبيل تخته و گچ مورد استفاده قرار نمي گيرد، بلكه محيطهاي آموزشــي مجهز به نرم افزار و سخت افزار مورد استفاده واقع مي شوند. همه وسايل و فرمهاي آموزشي مورد استفاده كه در گذشته دركلاسهاي سنتي وجود داشت در اين كلاسهاي «مجازي« هم وجود دارد. به هرحال فعاليتها و مجموعه تعاملات عمدتاً با تكيه بر تجهيزات سخت افزاري كامپيوتر و شبكـه جهاني اينترنت (به جاي بحث و گفتگوي حضوري و رودر رو) انجام مي پذيرد.

در اين مدل دروس مجازي عموماً غيرهمزمان ارائه مي شوند و دانشجويان مجبور نيستند در كلاسهاي درسي دانشكده يا مركز آموزشي مشخص در زمان خاصي حضور يابند، بلكه از طريق كامپيوتر شخصي خود و اتصال به اينترنت اين عمل انجام مي پذيرد. موضوعات آموزشي و ارتباطات لازم مي تواند در هر زمان و مكاني كه دانشجو مناسب بداند ارائه گردد. ابزارهاي متعددي براي گفتگو و برقراري ارتباط در كلاسهاي مجازي وجود دارد كه مهمترين آنها عبارتند از:

1 - پست الكترونيكي،LISTSERVE ، شبكه جهاني (WWW) ، پروتكل انتقال فايل (FTP)، VIDEO CONFERENCE و TELE CONFERENCE . اين ابزارها براي دو منظور به كار گرفته مي شوند، يك گفتگوي الكترونيك، ديگري ارائه موضوعات و متون مربوطه. اين نوع ارتباط از طريق پست الكترونيك ميســـر مي شود.

آقاي دكتر غفاريان عضو هيات علمي دانشگاه مالك اشتر و سازمان مديريت صنعتي درباره ضرورت استفاده از اين شيوه جـديد آموزشي در جامعه امروز ما مي گويد:

رويكردهاي نوين آموزشي هرچند با تنگناهايي مواجهند ولي نويدبخش قابليتهاي بسيار خوبي در توسعه منابع انساني هستند. استفاده از اساتيد برجسته در سطح گسترده و براي مناطق دوردست در قابليتهاي آموزشي كشور ما تحول ايجاد مي كند. براي افراد پرمشغله كه قادر به حضور منظم در كلاسهاي درس نيستند نيز اين امكان بي نظير است. در آموزشهاي حجيم و پرتكرار، هزينه هاي آموزش از راه دور به مراتب كمتر از آموزشهاي حضوري است، اين امر مي تواند در مباحث مديريتي پايه مورد توجه قرار گيرد. مشكلات تردد در شهرهاي بزرگي چون تهران نيز بااستفاده از اين رويكرد قابل اجتناب است.

به طور كلي مي توان گفت كه توسعه كمي و گستردگي كيفي علم و صنعت و رشد روزافزون اقتصادي، اجتماعي و فرهنگي از سويي و افزايش پرشتاب جمعيت و نياز شديد نسل جوان و مستعد به تحصيلات و افزون شدن تشنگان كسب مهارتهاي فنـــي و تخصص هاي علمي از سوي ديگر، نظام آموزشي جوامع را وا مي دارد كه براي همگامي با تحولات و پاسخگويي به نيازهاي فراوان مشتاقان، از مرز آموزشهاي سنتي پا را فراتر نهند و نظام آموزشي خاصي را براي شرايط فعلي جامعه تدارك ببينند. آموزش از راه دور مي تواند بخشي از نيازهاي آموزشي جامعه را برآورده سازد و هزاران جوان شيفته و مشتاق تحصيل را در مسير خودسازي و بهسازي جامعه سوق دهد و موجبات اعتلاي سطح كيفي و كمي آموزش را فراهم آورد.

فناوري آموزش از راه دور فراهم آورنده فرصتهايي براي ارائه آموزش براي افرادي است كه از طريق آموزشهاي سنتي قادر به تحصيل نبوده اند. آموزش از راه دور به دليل انعطاف پذيري و فراگير، محوربودن اين اجازه را به فراگيران مي دهد كه حق انتخاب چگونگي و محتواي يادگيري خود را دارا باشند، در نتيجه خودانگيزي و خودآموزي از خصوصيات مهم آموزش از راه دور مي باشد.

آموزش الكترونيك براي رفع نيازهاي كشورهاي متعددي در جهان ارائه گرديده است. طبيعت اين نيازها از كشوري تا كشور ديگر متفاوت است و به مرحله توسعه يافتگي آن بستگي دارد، براي نمونه در تمام كشورها ارائه فرصت برابر براي آموزش ودسترسي بيشتر به آموزش عالي، نياز به اين نوع آموزش را ضروري مي سازد. به علاوه آموزش مستمر براي مواجهه با تغييرات براي افراد شاغل ضروري است. در برخي كشورها دانش آموزاني كه آموزش مدرســــه اي را تكميل مي كنند قادر به ورود به دانشگاه نيستند و آموزش از راه دور موجب رفع نيـــــاز آنها مي گردد.

موسسات آموزش از راه دور در هر كشوري بنابر مقتضيات آموزشي خاص آن كشورها تاسيس شده اند. مثلاً گستردگي خاك و پراكندگي جمعيت در استراليا و كانادا مهمترين سازه پيدايش و رواج نظام آموزش از راه دور در اين كشورها است. در چين و هندوستان، تراكم جمعيت و عدم تكافوي ظرفيت موسسات آموزشي موجود و محدوديت بودجه آموزش و در آمريكا، انگلستان، فرانسه، آلمان، ژاپن مساله آموزش بزرگسالان و تداوم آموزش آنان جهت آشنايي با علوم و مهارتهاي جديد از جمله سازه هاي مهم تاسيس اينگونه موسسات آموزش از راه دور است. در پاكستان و ايران كثرت داوطلبان تحصيل در دانشگاهها، نياز به تربيت كادر آموزشي مدارس و ايجاد فرصت ادامه تحصيل براي كارمندان و در اغلب كشورهاي آفريقايي نارسايي موسسات آموزش ابتدايي، متوسطه و عالي و تنگناهاي اقتصادي سبب شده است تا آموزش از راه دور به عنوان يك نظام كم هزينه، تا حدي جايگزين نظام آموزشي سنتي گردد. اهداف آموزشي از راه دور عبارتند از:

1 - ايجاد فرصت براي فراگيراني كه فرصت تحصيل را از دست داده اند.
2 - تقويت نيروي انساني كارآمد از لحاظ علمي و فني.
3 - بهبود كيفيت آموزش (آموزش مرتبط با نيازهاي كشور و آموزش مستمر براي شاغلين).
4 - ايجاد فرصتهاي آموزشي براي كاركنان.
نگرشي نو بر نقش فناوري در بهسازي سازمان
ظهور قرن فناوري اطلاعات و ره آوردهاي آن (ابزارهاي ارتباطي موثر از جمله اينترنت، اينترانت، تلفن همراه، كامپيوترهاي پرتابل و...) تغييرات سريع در ساختار سازماني صنايع از جمله مرزگستري و انجام امور در خارج از مكان و زمان را دربرداشته است. اين پديده مزاياي زيادي از جمله كاهش هزينه، افزايش كارآيي، افزايش سوددهي و تسهيل در برقراري ارتباط را شامل مي شود. «دانشگاه و صنعت مجازي« نيز از پديــده هاي نوظهور است كه بـه طور چشمگيري در جهان گسترش يافته و بروز آن در كشور ما نيز اجتنــــــاب ناپذير مي باشد. از جمله مباحث مرتبط با امور مجازي مي توان به سازمانهاي مجازي اشاره كرد. انواع سازمانهاي مجازي مانند تيمهاي مجازي و كار مجازي دو شيوه رايج ره آورد قرن تكنولوژي اطلاعات است. در تيمهاي مجازي معمـــولاً ارتبـاط اعضاء با يكديگر بااستفـــاده از سيستم هاي الكترونيك انجام مي پذيرد و اعضاء ممكن است هرگز يكديگر را ملاقات نكنند. تيم هاي مجازي باعث صرفه جويي در زمان، هزينه هاي مسافرت و حذف مشكل دستيابي به متخصصين شوند و به سرعت شكل گرفته و به انجام امور بپردازند و امكان دسترسي به بازار را فراهم مي آورند در كار مجازي كه دور از دفاتر مركزي و يا تاسيسات توليدي انجام مي گيرد، كاركنان تماس واقعي با همكاران را ندارند ولي بااستفاده از ابزارهاي الكترونيك به سادگي با يكديگر ارتباط برقرار مي كنند. روشهاي «ميهمانخانه اي«، «ميز مشترك« و «مراكز كار مجازي« از انواع متداول اين روش مي باشند.

مزاياي استقرار و بهره گيري از آموزش مجازي در سازمان
آموزش مجازي در صورتي كه به خوبي طراحي و بكار گرفته شود جواب مي دهد. نتايج تحقيقات مختلف با متدلوژي هاي قــــوي و بعضاً با كنترلهاي آزمايشي نشان مي دهد، آموزشهاي مجازي تاثير مثبتي در توسعه تجارت پاره اي از كشورها داشته است. مزاياي عمده استقرار و بهره گيري از آموزشهاي مجازي از نظر «رندي توماس« (2001) به شرح زير مي باشد:

كاهش هزينه هاي آموزشي، بهبود عملكرد و بهره وري بيشتر، تسريع در دسترسي به بازار، به روزآوري دانش و تسهيل در جذب نيروي انساني.
از ديرباز اين موضوع مطرح بوده كه يكي از مشكلات آموزشهاي سنتي، عدم امكان سنجش ميزان بازگشت سرمايه است، ليكن آموزشهاي مجازي ماهيتاً نسبت به آموزشهاي سنتي بيشتر قابل اندازه گيري است و ابزارهاي مختلف اندازه گيري جهت سنجش ميزان انتقال دانش از اين طريق طراحي شــــده است. از جمله اين ابزارها مي توان به نرم افزارهاي ويژه سنجش و اندازه گيري اشاره كرد.
در اين باره موارد زير را بخوانيد:
كاهش هزينه آموزش
! شركت BRANDON HALL ،40% كاهش هزينه را بدون كاهش اثربخشي گزارش كرده است.
! شركت CISCO صرفه جويي 10 ميليون دلاري را در صرف هزينه از طريق جايگزيني و بكارگيري آموزشهاي مجازي گزارش كرده است.
! خطوط هواپيما ايالت متحده با كاهش 60% در زمان آموزش توانسته است 9 ميليون دلار در پــرداخت هزينه هاي هتل و ساير هزينه ها صرفه جويي نمايد.
! شركت كامپيوتري اپل، كاهش 83 درصدي هزينه را در بكارگيري يك دوره آموزش مجازي، نسبت به آموزشهاي سنتي گزارش كرده است.
كارايي و اثربخشي بيشتر
آموزشهاي مجازي زمان يادگيري فراگيران را به طور متوسط بين 25 تا 50 درصد كاهش داده و نشان داده است كه زمان فعال حفظ اطلاعات نيز به نسبت قابل ملاحظه اي افزايش يافته است.
! شركت IBM براساس نتايج نظرسنجي كه از شركت كنندگان در دوره هاي مجازي اخذ نموده گزارش كرده است كه فراگيران نسبت به آموزشهاي سنتي باصرف زمان، مواد درسي را آموخته اند.
! شركت GEگزارش كرده است كه توانمنديهاي آموزشي فراگيران مجازي نسبت به آموزشهاي سنتي 65% افزايش يافته است.
بهبود عملكرد
با آموزش مجازي مي توان يك محيط كاري با نيروي انساني آموزش ديده در حداقل زمان ممكن ايجاد نمود كه نتيجه آن بهره وري بيشتر خواهد بود.
! شركت SUN MICROSYSTEM با بهبود شرايط و اجراي برنامه آموزش آشناسازي كاركنان با نحوه بهره گيري از آموزش مجازي توانسته است 100 ميليون دلار در پرداخت هزينه هاي حقوق و بكارگماري كاركنان تجاري صرفه جويي نمايد.

! ازطريق آموزشهاي مجازي 10000 نفر از مشاوران يكصد شركت خدماتي تابعه FORTUNE توانسته اند گواهينامه حرفه اي، دريافت نمايند كه نتيجه آن 100 ميليون دلار صرفه جويي ساليانه نسبت به هزينه هاي آموزشهاي سنتي بوده است.
بهبود رقابت پذيري
نتايج يكي از مطالعات معتبر كه اخيراً اجرا شده است نشان مي دهد كه فعاليتهاي عمده و كليدي كه طي آن شركتهاي امروزي مي توانند به بقاي خود ادامه دهند عبارتند از:
ميزان نوآوري و ابداعات، جذب و نگهداشت نخبگان، ايجاد ارتباط موثر و مثبت با مشتريان و افزايش كيفيت محصولات و خدمات.
دكتر غفاريان، درجاي ديگر از مصاحبه خود، مزاياي استقرار و بهره گيري از آموزشهاي مجازي را چنين برشمرد: آموزش از راه دور كه با استفاده از فناوري جديد ارتباطات و اطلاعات ابعاد جديدي يافته است، اين شرايط را فراهم مي سازد تا در مناطق دوردست و پراكنده بدون اينكه نيازي به تردد فيزيكي دانشجو يا استاد باشد فرايند يادگيري برقرار شود. اين شيوه هزينه اجـــرايي بسيار كمتري دارد، دانشجو مي تواند زمان يادگيري را با وقت خود تنظيم كند و اين براي مديران و افرادي كه در كارهاي پرمشغله قرار دارند بسيار ارزشمند است. توان صرف شده براي شركت در يك دوره اينترنتي نسبت به دوره حضوري به مراتب كمتر است، هرچند نبايد اين تصور ايجاد شود كه براي شركت و موفقيت در اين دوره ها تلاش و صرف وقت ضروري نيست. تجربه دوره هايي كه با استفاده از اينترنت براي آموزش درس «مديريت استراتژيك« برگزار شده است نشان مي دهد كه هر دانشجو به طور متوسط بين 5 تا 7 ساعت در هفته بايد به اين امر اختصاص دهد، اما درهر زماني كه مايل است و در خانه و يا در هر مكاني كه مناسب باشد، امكان استفاده از تكنيك هاي پيشرفته چندرسانه اي وجود دارد. آشنايي دانشجويان با فناوري اينترنت، پست الكترونيك و نرم افزارهاي مربوطه و نيز استقلال زماني و مكاني براي دانشجو و استاد از ساير مزاياي آموزش از راه دور است.

دانشگاه مجازي يا اينترنتي
گفته شد كه يكي از تحولات مهم در آموزش عالي، پيدايش دانشگاههاي مجازي است كه با حذف محدوديتهاي مكان و زمان، قلمرو خـــدمات خود را از مرزهاي ملي و منطقه اي به مرزهاي بين المللي و جهاني كشانده است.
در دهه هاي اخير عوامل متعددي موجب افزايش توجه به آموزش مجازي در سراسر جهان شده است كه از آن جمله مي توان به موارد زير اشاره نمود:

1 - پيشرفتهاي چشمگير در فناوري اطلاعات و ارتباطات و ظرفيت آنها در ارائه فرصتهاي آموزشي، كاهش هزينه ها و افزايش سهم موسسات آموزشي در بازار ملي و بين المللي
2 - افزايش رشد جمعيت، جمعيت جهان تا سال 2015 از 6/1 ميليارد نفر به 7/2 ميليارد افزايش خواهديافت كه 95 درصد اين رشد در كشورهاي درحال توسعه خواهدبود.
3 - پديده جهاني شدن و گردش اطلاعات، ايده ها، ارزشهاي فرهنگي، سرمايه، كالاها و خدمات در يك اقتصاد شبكه اي جهاني، تقاضا براي آموزش را افزايش خواهد داد.
4 - افزايش تقاضا براي برخورداري از فرصتهاي يادگيري مادام العمر در اثر تغييرات سريع در بازار اقتصاد و اشتغال.
5 - رشد انفجارگونه دانش علمي و گسترش شكــاف بين كشورهاي درحال توسعه و توسعه يافته.
6 - كاهش بودجه دولتها براي تامين منابع مالي جهت پاسخ به تقاضاهاي فزاينده براي آموزش عالي. دانشگاه مجازي با اهداف گوناگوني مثل فراهم كردن فرصتهاي يادگيري مفيد براي افراد در زمان، مكان و سبك دلخواه براي افــــراد، بهبود كيفيت آموزش، كاهش هزينه هاي آموزشي، افزايش توسعه اقتصادي، پاسخگويي بيشتر به نيازهاي اقتصاد دانش بر و جامعه پيچيده و غيره ايجاد شده است.
ويژگي هاي زير دانشگاه مجازي را از دانشگاه سنتي متمايز مي سازد:

! محدود به يك مكان فيزيكي نيست
! به مدد قدرت فناوري هاي نوين، ارتباطات جهاني دانشجويان، اساتيد، دانش آموختگان و پژوهشگران را در يك محيط انعطاف پذير و دائماً متغير جهت توليد و توزيع دانش، ممكن مي سازد.
نظام آموزش عالي كشور براي مواجهه با رشد روزافزون جمعيت و افزايش تصاعدي تقاضاهاي اجتماعي براي دسترسي به فرصتهاي آموزشي بويژه در سطوح عالي و دانشگاهي ونيز ناتواني و ناكارامدي سيستم فعلي و محدوديت منابع مالي در پاسخ به اين تقاضاها، و همگام شدن با پيشرفتهاي جهاني، بايد براي كاهش آسيبهاي رواني، اجتماعي، فرهنگي و اقتصادي ناشي از تقاضاهاي پاسخ داده نشده، به استراتژي ها و سازوكارهايي فراتر از ساختارهاي كهنه ديروزي بيانديشد و با ايجاد دانشگاههاي مجازي در كنار و موازي دانشگاههاي سنتي، به عنوان مكمل، نه جايگزين و رقيب، فرصتهاي آموزشي متنوع، غني و گسترده اي را براي متقاضيان فراهم كند. اگرچه حركت به سمت ايجاد موسسات مجازي در يك ساله اخير در ايران آغاز گشته است اما بديهي است تحقق و موفقيت اين حركتها و اقدامات، مستلزم بررسي ابعاد نظري و ادراكي آنها در اجرا است

مطالعات تطبيقي از جمله بررسي آموزش مجازي در مناطق ده گانه جهان، بيانگر رشد شتابان و روزافزون آموزشهاي مجازي به اشكال و انواع گوناگون است.

دانشگاههاي سراسر جهان اقدامات قابل توجهي در راستاي راه اندازي دانشگاه مجازي انجام داده اند.
ظهور دانشگاههاي مجازي به اشكال زير ديده شده است:
1 - موسسات آموزش از راه دور (ابر دانشگاهها) كه به صورت مستقل يا با تركيب محيط سنتــــــي و مجازي به ارائه آموزش مي پردازند.
2 - موسسات آموزشي متعارف سنتي كه از فناوري هاي اطلاعات و ارتباطات براي تقويت آموزش حضوري، بهبود كيفيت، افـــزايش بهره وري و انعطاف پذيري، و به اميد كاهش هزينه ها و افزايش درآمدها ازطريق جـــذب دانشجوي بيشتر استفاده مي نمايند.
3 - موسسات آموزشي كاملاً مجازي كه فاقد پرديس هاي فيزيكي هستند و تمام فعاليتهاي خود را به طور كامل در محيط هاي اطلاعاتي و ارتباطي انجام مي دهند. مانند دانشگاه انلاين فينيكس، دانشگاه آندرو جكسون و دانشگاه كاپلا (CAPPELLA)
4 - دانشگاههاي سهامي يا موسسات خصوصي مهارت آموزي.
پاره اي از مزاياي دانشگاههاي مجازي
! امكان آموزش، فارغ از مكان و زمان و نتيجه جلوگيري از مهاجرت هاي ناخواسته و گسترش بي رويه شهرهاي بزرگ، حفظ بافت خانوادگي، انتقال آموزش و فرهنگ دانشگاهي به نقاط دورافتاده و تعميم آن در ميان همه اقشار جامعه، پركردن اوقات فراغت به بهترين شكل ممكن، رواج پژوهشهاي بومي، كاهش تدريجي هزينه هاي آموزش، كاهش قابل ملاحظه و تاحد حذف زمان رفت و آمد به دانشگاه، كاهش زيانهاي ناشي از غيبت هاي ناخواسته دانشجويان در جلساتي از كلاسهاي درس، حذف هزينه خوابگاههاي دانشجويي و... ! ارتقاي اثربخشي آموزش

بسته هاي CBI توسط تيم هاي مجرب و چندمنظوره تهيه و با استفاده از تكنولوژي چندرسانه اي عرضه مي شوند. سرعت آموزش با توانايي دانشجويان هماهنگي دارد. پيشرفت دانشجويان در نيل به هدفهاي رفتاري آموزش مرتباً محك زده مي شود و بازخور آن به دانشجويـــان و استادان منتقل مي شود. فرايند آموزش و محتواي آن داراي پويايي است.

! قابليت پوشش متقاضيان روزافزون آموزش
دانشگاههاي اينترنتي و كلاسهاي مجازي قابليت پذيرش تعداد بسيار بيشتري از دانشجويان و داوطلبين يادگيري را دارند. گستره پوشش آنها فارغ از مرزهاي جغرافيايي است.
! قابليت دسترسي به كتابخانه هاي ديجيتال
در كتابخانه هاي سنتي، تعداد نسخه هاي يك عنوان كتاب يا مجله محدود است. اما كتابخانه هاي ديجيتال كه معمولاً در دانشگاههاي مجــــــازي مورداستفاده قرار مي گيرند به سادگي كپي هاي الكترونيك از منابع را دراختيار متقاضيان قرار مي دهند. كتابخانه هاي ديجيتال اكثر دانشگاههاي مجازي با يكديگر پيوند اينترنتي دارند و دانشجويان مي توانند از همه آنها استفاده كنند.

آموزش مجازي در نظام آموزش عالي ايران
تاكنون به پژوهش در شيوه هاي مدرن آموزش و اجراي آنها در ايران توجه بايسته نشده است. به عنوان نمونه، دانشگاه آزاد سابق، دست به الگوبرداري محض از يكي از دانشگاههاي انگلستان (O.U.) زد، بدون آنكه به بسترهاي متفاوت جغرافيايي و اجتماعي دو كشور توجه لازم نمايد. فعاليتهاي اين دانشگاه چند سال پس از تاسيس آن با ادغام در مجتمع ادبيات و علوم انساني (سال 1359) و بعداً در دانشگاه علامه طباطبايي تقريباً متوقف شد. دانشگاه پيام نور ازسال 1366 فعاليتهاي خود را با هدف نزديك شدن به آموزش از راه دور ولي درعمل آموزش نيمه حضوري آغاز كرد. اين دانشگاه با وجود موفقيت نسبي در گسترش جغرافيايي آموزش و پاسخگويي به بخش قابل توجهي از متقاضيان تحصيلات دانشگاهي، هنوز با روشهاي مدرن آموزش فاصله بسيار دارد.

باتوجه به قلت تعداد استادان مجرب دانشگاهي و كارشناسان CBI در ايران، درحال حاضر توسعه دانشگاههاي مجازي مستقل در كشورمان چندان آسان به نظر نمي رسد. دانشگاههاي مجازي مستقل بايد اجباراً استادان دانشگاههاي كلاسيك را براي فعاليت خود، به عاريت بگيرند. ولي، دانشگاههاي كلاسيك ما مي توانند در كنار فعاليتهاي آموزشي و پژوهشي خود به طـــور جدي پژوهش در شيوه هـــاي نوين آموزش را دنبال كنند. آنها مي توانند، رفته رفته تعدادي از دروس خود را در كلاسهاي مجــــــازي ارائه دهند و در كوتاه مدت به راه اندازي دوره هاي نيمه حضوري با اتكا به CBI و آموزش اينترنتي مبادرت ورزند.

راه حلهاي الكترونيك
طي سال هاي اخيردر شبكه ارتباطات جهاني پديده هاي الكترونيك بسياري ازجمله E-COMMERCE، E-BUSINESS، وE-GOVERNMENT وغيــره شكل گرفته اند كـه تماماً بر بستر شبكه جهاني اينترنت توسعه يافتـه اند. اين مطلب را آقاي شايسته زاده رئيس بخش اطلاعات مديريت مركز آموزش سازمان مديريت صنعتي در نشستي كه تدبير با ايشان داشت عنوان كردند.

به گفته ايشان از ميان تمام پديده هاي الكترونيك بالا به علت نداشتن پيش نيازهاي لازم مانند كارت اعتباري، قوانين و آئين نامه هاي تجاري و نبود شرايط لازم براي تبادل كالا ميان ما و ساير كشورها تنها توانسته ايم از شيوه جديد آموزشي يعني E-LEARNING استفاده كنيم. در اين مورد شركتهاي بسياري متولي بسترسازي درجهت توليد نرم افزارهاي لازم يا توليد محتواي E-LEARNING شده انــد. اين شــركتها موفق شده اند تا در خارج از كشور نمايندگي هايي را بيابند و آموزش الكترونيك در ايران را گسترش دهند اگرچه موسسات دولتي نيز درصدد ايجاد ســازوكارهـــاي آموزش ازطريق اينترنت برآمده اند اما اين تلاش بيشتر درچارچوب قوانين و مقررات داخلي آنها بوده است.

موسسات آموزشي فعال در اين امر نيز ازطريق آموزش الكترونيك، آموزشهاي خود را گسترش داده اند ازجمله مي توان به سازمان مديريت صنعتي اشاره كرد. اين سازمان از مزيتهاي آموزش از راه دور يا همان آموزش الكترونيك كه فارغ از زمان و مكان است، بهره مي گيرد و از اساتيد مجرب و محتواي منابع وسيع در امر آموزش، استفاده مي نمايد.

براي راه اندازي آموزش الكترونيك نياز به تدوين روش و استاندارد به صورت سيستمي داريم و از آنجا كه شركتها و موسسات هركدام داراي نظامهاي مخصوص به خود هستند يعني برخي سرويس دهنده به ديگران و برخي خدمات را براي استفاده در مجموعه خود مـــي خواهند، پس تدوين روش و داشتن استاندارد آموزش هاي از راه دور بايد براساس نظامهاي هر شركت و موسسه تدوين شود.

بسترسازي E-LEARNING در ايران به عنوان يك فعاليت آغاز شده است اما تاحد زيادي ناموفق بوده است و تنها از بسترهاي معروفي چون BLACKBOARD، WEBCTو OBJECTJ براي محتواسازي در امر آموزش استفاده مي شود.

به طوركلي مي توان گفت كه رفتن به سمت آموزش الكترونيك براي ما يك اجبار و يا ضرورت است. امروز در سطح جهان بسياري از دانشگاهها و موسسات آموزشي به طور مجازي در خـــانه ها به آموزش علاقه منـدان مي پردازند و مـــــدرك مربوطه را نيز ارائه مي دهند در اين حركت جهاني، تـــوسعه اين شيوه جديد آموزشي براي ما مي تواند يك هدف استراتژيك باشد پس نبايد از اين حركت عقب بمانيم.

اولين گام براي محتواسازي
سازمان مديريت صنعتي مانند ساير موسسات آموزشي كه نياز استفاده از آموزش از راه دور را احساس كرده اند، از يك سال گذشته درجهت توسعه آموزشهاي مجازي اقدامات موثري انجام داده است كه نخستين گام در اين راه محتواسازي و طراحي اولين دوره مديريت استراتژيك در سازمان بوده است. سپس چگونگي ارائه آن موردمطالعه قرار گرفت كه از بستر BLACKBOARD دراين مورد استفاده شده است.

خوشبختانه از اين دوره استقبال خوبي شد و ما را تشويق كرد تا به سمت محتواسازي ساير دروس آموزشي - مديريتي حركت كنيم. درحال حاضر درصدد تهيه نرم افزارهاي مناسب به عنوان بستر ارائه براي دروس آموزشي خود هستيم. براي اين كار و براي توسعه فعاليتهاي آموزشهاي مجازي خود با موسساتي كه در اين زمينه فعاليتهايي داشته اند همكاري متقابل داريم. به طوركلي براي گسترش و توسعه واحد آموزشهاي الكترونيك در سازمان به تدوين سازوكارهاي ايجاد محتوا كه با فرهنگ سازماني ما همـاهنگ باشد پرداخته ايم و سعي داريم تا اين محتوا منحصر به سازمان مديريت صنعتي باشد. در اين راه بايد استــــانداردهاي لازم براي اجراي صحيح E-LEARNING را رعايت نماييم كه به اين منظور از اساتيد برجسته مدد مي گيريم. هدف ما اين است تا برطبق برنامه براي استراتژي IT در سازمان گامهاي موثري برداشته شود.

تدبير: مشكلات پيش روي اجراي مناسب آموزش الكترونيك در كشور كدامند؟
- نخستين مشكل در اين راه نبود بسترهاي ارتباطي مناسب در كشور است، نبود قوانين و مقررات لازم، مشكل زبان انگليسي ميان كاربران، تحريم هاي جهاني براي دستيابي به منابع از ديگر مشكلات در اين فرايند است. ازطرفي نداشتن امكانات ارتباطي خوب در شبكه، نبود سخت افزارهاي لازم براي كار و عدم دستيابي به نرم افزارهاي اصلي، از ديگر تنگناهاي اين شيوه نو مي باشد. به طوركلي مشكل ما در بسترسازي مناسب و ايجاد محتوا براي شيوه هاي آموزش الكترونيك است. همان طور كه گفته شد بخش دولتي سازوكارهاي خاص خود را دارد و آموزش الكترونيك را در درون و براساس اهداف آموزشي خود تهيه مي كند و بخش خصوصي نيز هركدام در چارچوب برنامه هاي خود، به يك منبع خارجي (SOURCE) وصل شده اند و فعاليت مي كنند. ازطرفي اين شركتها از انسجام و همكاري لازم ميان خود برخوردار نيستند. به نظر من راه حل اين است كه ارگاني بايد متولي تحول در زمينه رشد آموزش الكترونيك در كشور باشد تا براساس تحقيقات گسترده، راه حلهاي مناسب را براي رفع مشكلات بالا بيابد و بتوان اين شيوه مديريتي را در دانشگاهها، دبيرستانها و تمام مراكز و موسسات فعال در كشور جاري كند. زيرا مـــي دانيم كه آموزش در كشور براي همه يكسان نيست. پس مي توان با گسترش آموزشهاي الكترونيك در تمام سطوح اين اختلاف را از ميان برداشت. پيشنهاد من اين است كه اين فعاليت حداقل در سطح استانها نيزآغاز شود.

اينكه E-LEARNING در سايركشورهاي پيشرفته بسيار توسعه يافته است، به علت وجود بسترهاي ارتباطي لازم است. حركتهاي ما نيز آغاز شده اما كند است كه به علت، نبود فرهنگ اجراي اين روش در جامعه ما مي باشد. بنابراين لازم است تكنولوژيهاي آموزشي با توجه به فرهنگ كشور و فرهنگ آموزش گيرندگان ايراني، تدوين و راه اندازي شود تا بتوان حيطه فعاليتهاي آموزشي را به نقاط دور گسترش دهيم.

ضرورت استفاده از آموزش الكترونيك
طي دهه هاي اخير حركتهاي پرشتاب بسياري از جوامع در مقابل عقب ماندگي كشورهاي ديگر ضرورت استفاده از آموزش راه دور را پررنگ تر ساخته است. اين ضرورت در جوامعي چون جامعه ما نيز ملموس است اما پرسشي كه مطرح مي شود اين است آيا باوجود شيوه هاي سنتي معلم و شاگرد و ساختار كهنه نظام آمــــوزش ما مي توان شيوه آموزش الكترونيك را در سطح كشور رشد و توسعه داد.

آقاي مهدي كـاشيها استاد دانشگاه و رئيس هيات مديره مؤسسه آموزشي رايان كاشيها در تكميل اين بحث معتقد است: چون نوع ارتباط كشور ما با ساير كشورها با نوع ارتباطات كشورهاي پيشرفته متفاوت است يا بهتر بگويم به علت عدم ارتباط واقعي با ساير كشورها تقاضاهاي لازم را به خوبي احساس نكرديم وقتي هنوز براي جوانان خود مفهوم كلاس را در نيمكت خلاصه و تعريف مي كنيم و تنها دروس را به خــــــورد آنها مي دهيم و نمي خواهيم كه خود حركت كنند، چگونه توقع داريم اين جوانان، مديران و متخصصان پوياي آينده باشند در كشورهاي پيشرفته جوانان را در تعامل با جريانات جامعه قرار مي دهند و آنها به كمك روش تجزيه و تحليل در حركت توسعه جامعه شان شــريك مي شوند اما در كشور ما شرايط و نظام آموزشي به گونه اي است كه جوانان و دانش آموزان هيچ تقاضايي را احســـاس نمي كنند و هميشه بحث عرضه در آموزش مطرح است امروز ابزارهاي جديد آموزشي مثل اينترنت در جامعه ما فراوان شده است و جوانان ما آن را بكار مي برند و متاسفانه اكثراً در جهت منفي يا سرگرمي است زيرا نقاط مثبت و قوت اين وسيله توانمند به خصوص در امر آموزش را به آنها معرفي نكـرده ايم.

اهدافي كه در جهت كاهش حذف نقاط منفي همچنين دگرگوني در نظام سنتي آموزش و جايگزيني شيوه هاي آموزشي به صورت مجازي بسيار مهم هستند، به قرار زير است:

1 - سيستمي كردن آموزش، معلم و دانش آموز در نظام آموزش و پرورش بايد از شكل سنتي خارج و به صورت آنچه كه در كشورهاي پيشرفته متداول است در تعامل باشند.

2 - گسترش فناوري اطلاعات، اين فناوري در رشد و معرفي فنون در تمام سطوح كاربرد وسيعي دارند اگر در جوانان خود تقاضا بـــرايIT را افزايش دهيم آنها نيروهاي بالقوه اي خواهند بود كه مي توانند به كمك همين ابزارها درباره مسائل و امكانات مهم كشورچون نفت، توريست، صنعت، كشاورزي و... به بحث و تجزيه و تحليل بپردازند. امروز ديگر اطلاعات در درون يك كلاس به شكل سنتي آن حاصل نمي شود بلكه مانند جوامع توسعه يافته روشهاي آموزش را بــايد از كلاسها فراتر برد تا فراگيري ها در محيط كار و زندگي تحقق يابند.

3 - افزايش توليد علم، جهت افزايش دانش بايد از هرگونه وسيله استفاده نمود. امروز از شيوه هاي مجازي مي توان بهترين نتيجه را در اين امر گرفت در حال حاضر درصد جمعيت ايران نسبت به جمعيت جهان قريب 1/2درصد است در حالي كه سهم توليد علم كشور نسبت به جهان چندين برابر كمتر از عدد فـــــــوق مي بــاشد.

4 - رسيدن به استانداردهاي جهاني سواد و آموزش، در حالي كه نرخ سواد در كشورهاي ديگر براساس سيستمIT مي باشد، در ايران هنوز اين نرخ براساس خواندن و نوشتن است و ضرورت دارد باتوجه به استانداردهاي جهاني اين امر از مدارس و حتي از خانواده ها آغاز شود.

5 - كيفيت بخشي آموزش، ديگر نمي توان كيفيت آموزش را با مراجعه به چندكتاب خلاصه نمود بلكه حركت پرشتاب علوم در سطح بين المللي به گونه اي است كه بايد به كمك ابزارهاي ارتباطي در هر زمان و مكان بتوان به اطلاعات و مطالب موجود و نو دسترسي داشت.

6 - كاهش و حذف تفاوتهاي آموزشي، در كشور ما به علت وجود فاصله طبقاتي بااستفاده از اين روش مي توان طبقه متوسط و در آتيه نزديك كليه طبقات را كه دسترسي به سيستم خواهند داشت تحت پوشش قرار داده و بدين ترتيب، تامين عدالت را در امر آموزش فراهم نمود.

7 - افزايش انگيزه در كاربران، بي ترديد بااستفاده از شيوه آموزش الكترونيك كه سبب حذف يا كاهش بسياري از مشكلات نظيــر ترافيك، هدررفتن زمان و كاهش هزينه ها خواهد بود، انگيزه اي براي فراگيري اطلاعات و علوم براي كاربران خواهد شد.

8 - رشد كارآفريني، اين شيوه باعث ايجاد بستر براي رشد كــارآفريني خواهد شد و مي تواند ما را از چارچوبهاي بسته سنتي اشتغال خارج و باعث ايجاد شغل هاي جديد باتوجه به تخصص، گردد.

موسسات اينترنتي و تنگناهاي پيش رو
به نظر مي رسد كه نه تنها موسسات فعال در شبكه اينترنتي كشورمان، بلكه كل شبكه از مشكلات عميقي رنج مي برد. اگرچه اين مشكلات به مرور در حال رفع هستند اما اين رونــد بسيار كند است. از جمله اين مشكلات مي توان به پايين بودن سرعت اينترنت و نبود سرويس دهي مناسب به صورت ISP اشاره كرد. آقاي مهندس منصور كاشيها مديرعامل مؤسسه آموزشي رايان كاشيها ضمن تاكيد بر تنگناهاي موجود در شبكه اينترنتي كشورمان در اين باره معتقد است، وقتي وارد كار آموزش از طريق اينترنت شديم، به تحقيق درباره علت پايين بودن سرعت كاربري اينترنت در شبكه پرداختيم و متوجه شديم كه تمام كاربران ما از سيستم با روش «دايال آپ« (DIAL UP) استفاده مي كنند و هنوز سيستم هايي چونDSL ،ADSL آن طور كه بايد مرسوم نيست. مي دانيد كه اين سيستم ها داراي سرعت بسيار بالا هستند طوري كه مي توان DATA را از طريق باند باز خطوط تلفن انتقال داد.

متاسفانه امروز به علت كمبود خطوط تلفن كه اكثراً در جهت كارهاي ضروري در زندگي كـــاربران استفاده مي شود چگونه مي توان انتظار داشت كه از طريق همين خطوط تلفن اندك به جستجو در اينترنت پـرداخت. امروز تمام سايت هاي جهان به صورت ON LINEيا مستقيم در گستره عظيم به فعاليت مي پردازند اما كشور ما از اين مزيت محروم است. چگونه مي توان از كاربري كه ازدو سو هزينه مي كند (يكي هزينهACCOUNT استفاده از اينترنت و دوم هزينه پالس تلفن) انتظار داشت تا بي دغدغه در اينترنت و شبكه در جست و جوي اطلاعات مناسب درسي خود باشد.

جامعه دانش آموزي و آموزش الكترونيك
در اين خصوص تعداد زيادي از كشورها اينترنت رايگان را در اختيار دانش آموزان خود قرار داده اند تا آنها بتوانند فارق از مســائل مالي استفاده از اينترنت، به جست وجو و فراگيري علوم و فنون بپردازند.

ما باتوجه به اين محدوديتها سعي كرديم روشي را پياده سازيم تا دانش آموزان بتوانند با حداقل هزينه و وقت مطالب مورد نياز خود را از سيستم اينترنت دريافت و در كامپيوتر شخصي خود ذخيره نمايند. در اين خصوص دروس توسط بهترين دبيران آموزش و پرورش از روي كتب درسي تاليف و با فرمت PDF بر روي سايتUPLOUD گرديده است. در اين فايل ها دروس به صورت نوشتاري به همراه تمرين هاي مختلف آورده شده است و در اين سيستم دانش آموزان قادر خواهند بود در امتحانات و ارزشيابي مستمر شركت نمايند.

دانش آموزان از مقطع راهنمايي تا كنكور مي توانند از اين سايت استفـــــاده كنند. دانش آموزان مي توانند بااستفاده از قسمت پرسش، پاسخ سوالات خود را مطرح نمايند و سايت موظف به پاسخگويي آنها تا 12 ساعت بعد مي باشد. علاوه بر مديريت سايت، ديگر كاربران سايت نيز مي توانند به آنها پاسخ دهند. بدين ترتيب مخزني از سوالات و پاسخها ايجاد مي شود كه مي توان از سيستم جست وجو در آن استفاده نمود. اين سوالات مي تواند در رابطه با مطالب درسي، روانشناسي و حتي پزشكي باشد. در رابطه با دروس تعاملي اين سايت اقدام به ايجاد بخش تستهاي هوشمند، آزمايشگاههاي مجازي و كارگاههاي آموزشي نموده است. در مبحث تستهاي هوشمنـــد دانش آموز تنها در صورت ارائه جوابهاي صحيح و متوالي مي تواند به مطالب بعدي دسترسي پيدا كنند. در غيراين صورت مطالبي را كه در آن ضعف دارد در اختيارش قرار مي گيرد تا مجدداً مطالعه نمايد. در بخش آزمايشگاههاي مجازي تمامي آزمايشات كتاب درسي به صورت مجازي در اختيار دانش آموزان قرار خواهد گرفت. در اين سايت دروسي چون هندسه تحليلي، رياضيات و ديفرانسيل قرار داده شده اند تا دانش آمـــوزان خود به حل مسايل اين درس ها بپردازند. چرا كه روش تجزيه و تحليل اساس كار در اين سايت مي باشد.

يكي از قابليتهاي آموزش الكترونيك رشد خودباوري و اعتماد به نفس و دستيابي جوانان جامعه ما به موفقيتهاي چشمگير در زندگي است طوري كه به كمك سايت اينترنتي، مشاوران و روانپزشكان مي توانند در تعامل با جوانان كشور به طور مجازي در ايجاد خودباوري و رشد شخصيت آنها موثر واقع شوند.

حضور پررنگ بخش خصوصي
آقاي مهدي كاشيها در خاتمه مي گويد: امروزه ثابت شده است كه بخش خصوصي در اقتصـــاد هر كشور نقش اصلي را بازي مي كند و بخش دولتي تنها نقش برنامه ريز، هدايت گر و كنترل كننده را بايد داشته باشد. به خصوص در بخش IT و آموزش از راه دور با توجه به پويايي و سرعت اين حركت بــــــايستي توسط بخش خصوصي سرمايه گذاري و اقدام شود و دولت تنها با پشتيباني و راهنمايي از بخش خصوصي در اين امر مي تواند كارساز باشد و براي ايجاد باور و قبول موضوع در جامعه ضروريست از طريق رسانه ها به خصوص صدا و سيما همچنين كليه ارگانهاي مربوط به اين امر كمك شود.

اهداف و ويژگيهاي آموزش هاي مجازي
پيتر بنتلي(PETER BENTELY) ، (2001) باتوجه به اهداف زيرموفقيت آموزشهاي مجازي در سازمانها را برمي شمرد. اين اهـــداف شامل عملياتي (مانند كاهش هزينه ها) و استراتژيك (مانند رقابت پذيري) مي گردد. اهداف عملياتي عبارت از بكارگيري آموزشهاي مجازي و ارتباط دادن آن با مقاصد، ماموريتها و اهداف عالي سازمان مي باشد. اهداف استراتژيك شامل ارتباط دادن استراتژي سازماني به كارآيي و توانمندي كاركنان؛ بهبود عملكرد سازماني، كارآيي و پاسخگويي به بازار؛ بهينه كردن زنجيره عملكردي و رضــايت مندي مشتريان؛ نگهداشت بهتر كاركنان؛ ترغيب به مسئوليت پذيري بيشتر كاركنان از طريق توسعه توانايي هاي فردي؛ بهينه كردن سرمايه فكري و مديريت دانش؛ به روز نمودن دانش؛ توسعه تجارت مجازي؛ تسريع در ارائه آموزشهاي هدفدار و مبتني بر نياز و بهبود شرايط محيطي است. هرچه آموزش با اهداف و مقاصد استراتژيك سازمان بيشتر مرتبط گردد، تاثير بيشتري در كارآيي و كاهش هزينـــه هاي سازمان خواهد داشت. يادگيري بيشتر در سازمان بمنظور دستيابي به اين اهداف بمنزله اين است كه يك سازمان را با افزايش ارزش فرايندي بتوان تبديل به يك سازمان يادگيرنده نمود.

كيگان^(KEEGAN) ، (2000) ويژگيهاي آمــــــوزشهاي مجــازي را بدين شرح برمي شمرد: رهايي از قيــــد كلاسهاي زمان بندي شده؛ رهايي از مكانهاي بستـه؛ رهايي از محدوديتهاي زماني؛ رهايي از پيوستن به گروههاي آموزشي به منظور يادگيري؛ آموزش براي خانه داران و آموزش براي افراد بستري، شيفت، مسافران و زندانيــان و... او خاطرنشـان مي ســـازد كـه بـــه رغم جنبه هاي مثبت آموزشهاي مجازي، عدم تعامل مستقيم بين دانشجو و استاد از نقاط ضعف آموزش مجازي محسوب مي شود.

روشهاي ارائه آموزش مجازي
آموزشهاي مجازي معمولاً به سه روش غيرهمزمان،(ASYNCHRONOUS) همزمان(SYNCHRONOUS) و تركيبي(MIXED) ارائه مي گردد. اين سه روش را مي توان سه مرحله پياپي نيز تلقي كرد. آموزش غيرهمزمان روشي است كه فراگيران بااستفاده از امكانات و تسهيلات در نظر گرفته شده به ويژه مطالب درسي آموزش مي بينند. در اين شيوه تبادل اطلاعات و دانش بااستفاده از ابزارهاي الكترونيكي مانند فايلهاي مجازي، پست الكترونيك، كنفرانسهاي مجازي و... انجام مي پذيرد.

آموزش همزمان، آموزش زنده است كه به ارائه درس در يك زمان خاص در كلاس مجازي توسط يك مدرس كارآزموده با فراگيران متعدد مي پردازد. در اين روش ويديو كنفرانس، كنفرانس از راه دور، كلاسهاي مجازي، مذاكره مجازي و... به كار گرفته مي شود. آخرين مرحله، روش تلفيقي است كه حاصل تركيب يا ادغام روشهاي همزمان و غيرهمزمان است.

نتيجه گيري
آموزشهاي مجازي در كشور ما به تازگي در حال استقرار است. پس پيشنهاد مي گردد سازمانها جهت استقرار آموزشهاي مجازي باتوجه به اين كه هر روز نرم افزارها و امكـــانات جديدي با قابليتهاي زياد ارائه مي شود و از طرفي با كاهش قيمت آنها مواجه هستيم براي سرمايـــه گذاري در اين زمينه پس از فرهنگ سازي لازم، بادقت و احتياط و كار كارشناسي نسبت به خريد تجهيزات گرانقيمت اقدام نمايند. در اين خصوص شايسته است وزارتخانه هاي علوم، تحقيقات و فناوري و فناوري اطلاعات، ستاد مشتركي را تشكيل داده و از جنبه هاي نــــرم افزاري، مغزافزاري و سخت افزاري اين موضوع را مورد بررسي و مطالعه همه جانبه قرار دهند. بررسي تجربيات كشورهاي پيشرفته همراه با مطالعه دلايل شكست برخي از پروژه هاي آموزش مجازي در ايران مي تواند مبناي تدوين راهنماي علمي مناسبي گردد كه يقيناً با برخورداري از پشتيباني تئوريك قوي، بودجه سالهاي آتي دانشگاهها و مراكز آموزشي و تحقيقاتي قابل پيش بيني و تصويب خواهد بود.

اهميت آموزش در چرخه مديريت كيفيت جامع از طرفي و نقش فناوري در رويكرد جديد به توسعه آموزش مجازي به عنوان ره آورد تكنولوژي اطلاعات در كشور مي تواند دانشگاه و صنعت و نتيجتاً روند بهسازي و توسعه نيروي انساني و بهبود كيفيت را متحول سازد. اين پديده به عنوان يك فناوري مدرن نياز به اشنايي، بومي كردن و بكارگيري موثر آن در كشور دارد. مرزگستري سازمانها و حركت به سوي مجازي شدن راه را براي استقرار آن فراهم مي كند. استقرار آموزش مجازي نيازمند در اختيار داشتن نيروي انسان متخصص و آشنا به اين فناوري، مديريت كارآمد، سيستم و امكانات سخت افزاري و نرم افزاري براي تبديل محتوي به درس افزار و... مي باشد. روند توسعه سازمانها در كشور و مزايايي كه مترتب بر استقرار آموزش مجازي از جمله كاهش هزينه هاي آموزشي، بهبود عملكرد و بهره وري بيشتر، تسريع در دسترسي به بازار، تسهيل جذب و بكارگيري نيروي انساني موردنظر و فراهم آوردن فرصت به روزآوري دانش و... پذيرش و توسعه اين تكنولوژي را غيرقابل اجتناب مي كند.

پذيرش اين فناوري به دليل جديد بودن آن حتي در كشورهاي توسعه يافته هنوز يكي از موضوعات اصلي تحقيقات روز بوده و انتظار مي رود اين پديده از ابعاد مختلف مورد تحقيق متخصصين و محققين كشور قرار گيرد.

منابع:
1 - دكتر نادر قلي قورچيان - دكتــر پريوش جعفري - بررسي دانشگاههاي مجازي - اقتصاد مديريت - 1382- تهران.
2 - دكتر كامران فيضي - مسائل و راهكارهاي تشكيل دانشگاههاي اينترنتي در ايران - مطالعات مديريت - 1382 - تهران.
3 - دكتر غلامحسين زماني - مهندس شهرام مقدسي - آموزش از راه دور رهيافتي بديل در نظام آموزش كاركنان - دانش مديريت - 1377 - تهران.
4 - محمدمهدي رشيدي - آموزش ONLINE - سومين كنفرانس مديران كيفيت- موسسه استاندارد و تحقيقات صنعتي ايران - 1381 - تهران.



مربوط به درس مواد و خدمات کتابخانه ای بر نوسوادان

1.http://www.tpl.toronto.on.ca/spe_ser_toy_libraries.jsp

1.  سايت كتابخانة‌عمومي  تورنتو كانادا  داراي بخش ويژه اي به نام Special Services  است كه در آن خدمات آموزش بزرگسالان‚ گالري هنري‚ مواد سمعي- بصري ‚‌خدمات كتابخانه ها ي سيار ‚‌پايگاه اطلاعات جامعه‚ استوديوي ديجيتال‚ و … ارائه مي گردد  كه مي تواند راهنماي خوبي براي الهام گرفتن و  طراحي خدمات ويژه براي كتابخانه ها باشد.

2.http://www.library.utoronto.ca/services/disabled/options.html

1.   سايت دانشگاه تورنتو با معرفي كتابخانه هاي داخل محوطه و خدمات آن ها اطلاعات مفيدي در بارة‌ خدمات ويژه  ارائه مي دهد علاوه بر ذكر عناوين خدمات ‚ توضيحي هم در مورد خود خدمات بصورت توصيفي مختصر براي خواننده فراهم مي آورد و در كنار هر كتابخانه با عكس ويلچر خدمات به معلولين را مشخص مي نمايد. كه مي تواند براي دانشجويان  جهت فراهم آوري خدمات ويژه و هم نمونة‌خوبي براي طراحي صفحات اينترنتي كتابخانه ها مي باشد.

3.http://www.wcpl.net/ss/

سيستم كتابخانه هاي عمومي واشنگتن بخشي را به عنوان خدمات ويژه تعبيه كرده است كه شامل خدمات براي جوانان ‚‌بزرگسالان و معلولين است. در بارهر كدام از خدمات توضيحاتي داده و معرفي كوتاهي نموده است.

4.http://www.execpc.com/~wgraczyk/libserv.html 

 سايت خدمات كتابخانه اي براي نابينايان و معلولان جسمي داراي راهنماييهاي فوق العاده و مطالب مفيد و نشاني هاي خوبي براي مواد‚ مطالب و كتابخانه هاي مهم است. بصورت دائره المعارفي بزرگ مقالات و نشاني هاي مربوطه را ارائه مي دهد. اين مطالب شامل راهنماييها‚ قوانين‚ تكنولوژي هاي مناسب‚ پروژه ها ‚ مجموعه گستري و … ميشود.

5.http://www.lekotek.org/

 مركز خدمات كودكان معلول داراي خدمات ويژة خوبي براي كودكان معلول مي باشد كه مي تواند راهنماي خوبي براي طراحي خدمات ويژة كتابخانه اي براي كودكان معلول باشد. اين اطلاعات در سايت بالا آورده شده است.

6.http://stats.bls.gov/oco/ocos147.htm

 سايت دستنامة حرفه اي اطلاعات خوبي در مورد تعاريف شغلي كتابخانه هاي سيار و كارمندان و كاركنان آنها  ارائه مي نمايد. كه مطالب آن به 2 صورت txt و  pdf  قابل دريافت‚ چاپ و ذخيره مي باشد. از اين جهت منبع خوبي است كه مطالب آن منظم و قابل ارائه مي باشد.

7.http://www.clpgh.org/clp/Bookmobile/ 

كتابخانة عمومي پيتزبورگ بخشي را به عنوان كتابخانه هاي سيار ايجاد كرده و در سايت اينترنتي  خود مطالب مفصلي در مورد اين  بخش و طرز كار و خدمات آن ارائه كرده است كه مي تواند مفيد واقع شود.

8.http://www.ifla.org/IV/ifla64/101-87e.htm

سايت ايفلا  تحت عنوان بخشي از كتابخانه ها كه براي عموم ارائة خدمت مي كنند در كنفرانس سالانه 1998 خود مطالبي را آورده است كه URL  بالا قابل دسترس و استفاده مي باشد و مي تواند مواد كمك درسي خوبي براي درس خدمات ويژه كتابخانه ها باشد

9.http://www.ala.org/ascla/lssps/

سايت انجمن كتابداران آمريكا در آدرس بالا مطالبي در مورد خدمات كتابخانه ها تحت عنوان    '" كتابخانه ها به جمعيت خاصي هم ارائة‌خدمت مي نمايند” آورده و در طول متن linkهايي به مطالب مربوط و مناسب آورده است .

10.http://www.ala.org/rusa/stnd_older.html

در سايت بالا خدمات مورد نياز براي سالخوردگان به طور مفصل تحت بررسي قرار گرفته است كه شامل مقدمة انواع خدمات براي بزرگسالان‚ شيوة‌ رفتار با آنان ‚ دسترس پذير ساختن اطلاعات براي بزرگسالان و همكاري با ساير سازمانها در اين رابطه را در بر مي گيرد.

۱۱. فهرستی از کتابخانه ها و خدمات و امکانات ويژه برای بزرگسالان در کانادا

http://www.tpl.toronto.on.ca/hou_az_index.jsp#mi

۱۲    Services for PWD -
University and Campus Libraries
.
http://www.library.utoronto.ca/services/disabled/options.html

 



بازدید : مرتبه
تاريخ : ۱۳۸٥/٢/٥

برای کليه دانشجويان و کليه درس ها:

دانش ايران در سطح بين المللی سال ۲۰۰۳ / ايرانداک

http://www.irandoc.ac.ir/Data/books/knowledge2003/t_contents.htm

کتاب های کتابداری و اطلاع رسانی/ ارتباطات و حوزه های وابسته به صورت تمام متن و قابل دانلود

http://www.irandoc.ac.ir/Data/books/E-Book.htm

کتاب های الکترونيک فارسی و تمام متن قابل دانلود در حوزه های علوم انسانی٫ علوم کشاورزی و اجتماعی ٫ فنی و مهندسی و دامپزشکی ....

http://www.srlst.com/ebook.htm

سايت قفسه  قايل جست و جو و بازبينی ...

http://www.ghafaseh.com/

جست و جو در موجودی کتابخانه ملی ايران

http://62.193.6.243/

 



http://www.dabizesh.com

http://mjb48.blogspot.com

وبلاگ درج نظريات موسی جعفر بيگلو

http://mystudent.persianblog.ir

وبلاگی برای آموزش های از راه دور و مجازی و معرفی منابعی برای دروس -بيگلو

http://ketabdarivait.blogfa.com

وبلاگ دانشجويان كتابداری و اطلاع رسانی كرج

 http://www.libdex.com/weblogs.html

 سياهها ي ازوبلاگهاي كتابداري و اطلاع رساني http://www.blogwithoutalibrary.net

وبلاگی درباره وبلاگ کتابخانه

 http://catalogablog.blogspot.com

  وبلاگ  فهرست نويسي و رده بندي و موضوعات مرتبط 

 http://www.englib.info

 وبلاگ درباره فناوري، خدمات، تازه ها ی كتابخانه هاي مهندسي 

 http://www.librarystuff.net

وبلاگی در باره اطلاع رسانی و کتابداری

  http://www.waterborolibrary.org/blog.htm

 وبلاگ  كتابخانه عمومي  .

 http://askalibrarian.blogspot.com

 http://younglibrarian.blogspot.com

 http://www.ci.redwood/city.ca.us/library/news/liblog

 http://radio.weblogs.com/0122111

 http://homepage.mac.com/mstephens7/B143020931

 http://www.researchbuzz.com

 وبلاگ هاي اطلاعاتي و موتورهاي كاوش  .

 http://www.newpages.com/weblog/default.htm

  كتابها و مجلات جديد و اخبارتازه درباره ناشران، كتابفروشان، كتابداران، خوانندگان و نويسندگان
http://ciquest.shef.ac.uk/invisible

 http://www.movabletype.org 
http://www.crimsonzine.com 
http://www.easyjournal.com 
http://www.blogspot.com



پيش نوشت‌ها
امکانات جانبی

ایمیل خود را برای اشتراک در فید کلاس مجازی وارد کنید:

Delivered by FeedBurner